U-211
 Siostrzana jednostka U-211 – U-203 w czerwcu 1942 roku | |
| Klasa | |
|---|---|
| Typ | |
| Historia | |
| Stocznia | |
| Położenie stępki |
29 marca 1941 |
| Wodowanie |
15 stycznia 1942 |
 Kriegsmarine
| |
| Nazwa |
U-211 |
| Wejście do służby |
7 marca 1942 |
| Zatopiony |
19 listopada 1943 |
| Dane taktyczno-techniczne | |
| Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Długość |
67,1 metra |
| Szerokość |
6,2 metra |
| Zanurzenie |
4,74 metra |
| Zanurzenie testowe |
100 metrów |
| Rodzaj kadłuba | |
| Materiał kadłuba | |
| Napęd | |
| 2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 3200 KM 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 750 KM 2 śruby | |
| Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Zasięg |
na powierzchni: 8500 Mm przy 10 węzłach |
| Sensory | |
| GHG, S-Gerät | |
| Uzbrojenie | |
| 1 działo kal. 88 mm 1 działko plot. kal. 20 mm | |
| Wyrzutnie torpedowe |
5 × 533 mm |
| Załoga |
44 |
U-211 – niemiecki okręt podwodny typu VIIC z okresu II wojny światowej.
Wyporność U-Boota wynosiła 769 ton w położeniu nawodnym i 871 ton pod wodą, a jego główną bronią było 14 torped o kalibrze 533 mm, wystrzeliwanych z pięciu wewnętrznych wyrzutni. Jednostka rozwijała na powierzchni maksymalną prędkość 17,7 węzła, jej zasięg przy prędkości 10 węzłów wynosił 8500 Mm.
Okręt został zwodowany 15 stycznia 1942 roku w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii, a 7 marca 1942 roku wszedł do służby w Kriegsmarine. Pływając w składzie 9. Flotylli U-Bootów odbył pięć patroli bojowych, podczas których zatopił brytyjski niszczyciel HMS „Firedrake” (H79) o wyporności 1350 ton i uszkodził trzy statki o łącznej pojemności 31 883 BRT. 19 listopada 1943 roku na wschód od Azorów U-211 został zatopiony wraz z całą załogą bombami głębinowymi przez brytyjski bombowiec Vickers Wellington.
Projekt i budowa
Jednostki typu VIIC były kolejnym ewolucyjnym ulepszeniem najliczniej budowanych w Niemczech okrętów typu VII. Poprzednik – typ VIIB – miał niewystarczający zasięg i za mało miejsca pod pokładem, by można było zainstalować sonar[1][2]. Opracowany w 1938 roku projekt nowego okrętu różnił się od poprzedniej wersji m.in. zwiększoną grubością blach kadłuba sztywnego (z 16 do 18,5 mm, co zwiększyło maksymalną głębokość zanurzenia z 200 metrów do 250–280 metrów), przedłużeniem kadłuba o 60 cm i kiosku o 30 cm oraz powiększeniem zbiorników paliwa o 5,4 m³, co poprawiło zasięg[3][4]. Powiększone rozmiary pozwoliły na instalację aktywnego sonaru S-Gerät, który uzupełniał pasywny Gruppenhorchgerät (GHG)[1][2]. Do zakończenia wojny do służby weszło 568 okrętów typu VIIC[5][6].
U-211 zamówiono 16 października 1939 roku[7][8]. Został zbudowany w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii jako jeden z 58 okrętów typu VIIC zamówionych w tej wytwórni[9][10]. U-211 otrzymał numer stoczniowy 640 (Werk 640)[7][8]. Stępkę okrętu położono 29 marca 1941 roku, a zwodowany został 15 stycznia 1942 roku[7][8].
Dane taktyczno-techniczne
U-211 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej[11]. Długość całkowita wynosiła 67,1 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 4,74 metra[6][12]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 9,6 metra[6]. Wykonany ze stali pancernej CM 351 o grubości 18,5 mm kadłub sztywny miał 50,5 metra długości i 4,7 metra szerokości[13][14][a]. Podzielony był grodziami na sześć przedziałów wodoszczelnych: (od dziobu): I – przedział torpedowy ze sterami głębokości oraz GHG, II – przedział akumulatorów wraz z pomieszczeniami załogi, magazynem amunicji i toaletą, III – centrala z pomieszczeniem wielofunkcyjnym (mieszczącym drugą baterię akumulatorów, pomieszczenia załogi i kambuz), IV – przedział silników spalinowych, V – przedział silników elektrycznych, VI – rufowy przedział torpedowy ze sterami kierunku i głębokości[17]. Kadłub ciśnieniowy otoczony był kadłubem lekkim wykonanym z blach o grubości 4–8 mm[18]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 769 ton, a w zanurzeniu 871 ton[12][19][b].
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne Krupp-Germaniawerft F46 z doładowaniem o łącznej mocy 3200 KM przy 470-490 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym prądu stałego AEG GU 460/8-276 o łącznej mocy 560 kW (750 KM) przy 295 obr./min[13][12]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby, zapewniając maksymalną prędkość 17,7 węzła na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu[20][12]. Zasięg wynosił 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów w położeniu nawodnym (3250 Mm przy prędkości maksymalnej) oraz 80 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą (130 Mm przy 2 węzłach)[12][21]. Zbiorniki mieściły 113,47 tony paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów AFA 33 MAL 800 W po 62 ogniwa każda, o łącznej pojemności 9160 Ah, masie 62 tony i czasie rozładowania 20 godzin[21][22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia okrętu wynosiła 100 metrów, a głębokość zgniecenia 250–280 metrów[20][23].
Okręt wyposażony był w pięć wyrzutni torped o kalibrze 533 mm (cztery na dziobie i jedną rufową), z łącznym zapasem 14 torped (wymiennie okręt mógł przenosić 26 min typu TMA lub 39 min typu TMB)[24][25]. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 88 mm SK C/35 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym 220–250 naboi oraz pojedyncze działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm C/38 L/65[6][24]. Jednostka wyposażona też była w pasywny sonar GHG i aktywny S-Gerät, a do obserwacji służyły dwa peryskopy Zeissa: bojowy i nocny[20][26].
Załoga okrętu składała się z czterech oficerów oraz 40 podoficerów i marynarzy[21][27][c].
Służba
U-211 został wcielony do służby w Kriegsmarine 7 marca 1942 roku[7][29]. Dowództwo okrętu objął por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Karl Hause, dowodzący uprzednio U-351[28][30]. U-Boot otrzymał numer poczty polowej M 44 194[8]. Do 31 sierpnia załoga jednostki przechodziła szkolenie w składzie 5. Flotylli U-Bootów, operując z Kilonii[7][8].
Pierwszy rejs bojowy
8 sierpnia 1942 roku U-Boot wyszedł z Kilonii, osiągając następnego dnia Arendal; w dalszą drogę wyruszył 18 sierpnia, docierając 24 sierpnia do Bergen[31]. Po krótkim postoju okręt 26 sierpnia wyszedł z Bergen na swój pierwszy wojenny patrol, kierując się na Atlantyk[31][32]. 1 września dowódca okrętu, por. mar. Karl Hause otrzymał awans na stopień kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant), a U-211 został przyporządkowany do 9. Flotylli U-Bootów z bazą w Breście[7][30]. W dniach 3–26 września okręt wchodził w skład wilczego stada „Vorwärts”[7][32]. 12 września na południowy zachód od wyspy Cape Clear U-211 o godzinie 1:05 zaatakował płynące w konwoju ON-127 statki, trafiając w dwie brytyjskie jednostki[33][34]. Pierwszą był zbudowany w 1941 roku parowiec „Empire Moonbeam” o pojemności 6849 BRT, płynący pod balastem z Glasgow do Norfolk przez Nowy Jork, ugodzony jedną torpedą i uszkodzony[28][33]. Drugą, trafioną dwiema torpedami jednostką okazał się zbudowany w 1899 roku statek-przetwórnia wielorybów „Hektoria” o pojemności 13 797 BRT, także płynący pod balastem z Liverpoolu do Nowego Jorku, który również doznał uszkodzeń[28][34]. Oba statki na pozycji 48°55′N 33°38′W/48,916667 -33,633333 zostały dobite torpedami przez U-608: o godzinie 03:51 została zatopiona „Hektoria”, a o 04:59 „Empire Moonbeam”, na których zginęły odpowiednio trzy i jedna osoba (rozbitkowie z obu jednostek zostali podjęci z wody przez kanadyjską korwetę HMCS „Arvida” (K113))[33][34].
22 września o godzinie 1:16 w odległości około 500 Mm na południe od przylądka Farvel U-211 wystrzelił dwie torpedy w kierunku zbudowanego w 1941 roku amerykańskiego motorowego zbiornikowca „Esso Williamsburg” o pojemności 11 237 BRT, płynącego samotnie z prędkością 15 węzłów z Aruby do Reykjavíku z ładunkiem 110 043 baryłek paliwa okrętowego[35]. Załoga usłyszała dwa wybuchy, jednak statek popłynął dalej i dopiero po trwającym blisko dobę pościgu, 23 września o godzinie 00:26 na pozycji 53°12′N 41°00′W/53,200000 -41,000000 U-Boot trafił statek w śródokręcie kolejną torpedą, która spowodowała gwałtowną eksplozję i pożar na statku[28][35]. Czwarta torpeda wystrzelona z wyrzutni rufowej okazała się niecelna, więc o 1:05 wystrzelono kolejną, która trafiła w prawą burtę na śródokręciu, powodując rozłamanie się zbiornikowca na dwie części[35]. U-211 odpłynął, jednak dryfujący wrak „Esso Williamsburga” utrzymał się na powierzchni i został zatopiony dopiero 3 października przez U-254, który użył do tego kolejnych dwóch torped[35]. Żaden z ośmiu oficerów, 34 marynarzy i 18 artylerzystów znajdujących się na pokładzie zbiornikowca nie przeżył[35].
7 października po 43 dniach spędzonych w morzu okręt dopłynął do bazy w Breście[31][32].
Drugi rejs bojowy
11 listopada 1942 roku U-Boot wyszedł z Brestu na swój drugi wojenny patrol, udając się na wody północnego Atlantyku[31][36]. 21 listopada U-211 otrzymał rozkaz udania się z pomocą rozbitkom z zatopionego przez samolot Fairey Albacore z brytyjskiego lotniskowca HMS „Victorious” (38) innego niemieckiego U-Boota U-517, jednak zostali oni uratowani i wzięci do niewoli przez brytyjskie niszczyciele[37]. Od 27 listopada do 11 grudnia okręt operował w wilczym stadzie „Panzer”, a następnie (11–21 grudnia) został przyporządkowany do stada „Raufbold”[7][36]. 17 grudnia o godzinie 1:15 U-211 na pozycji 50°50′N 25°15′W/50,833333 -25,250000 wystrzelił dwie torpedy w kierunku płynącego w eskorcie konwoju ON-153 brytyjskiego niszczyciela HMS „Firedrake” (H79) o wyporności 1350 ton[28][38]. Jedna z nich trafiła i spowodowała przełamanie się okrętu na dwie części, z których dziobowa zatonęła natychmiast, a rufowa utrzymała się na powierzchni przez kilka godzin[38][39]. W wyniku ataku zginął dowódca niszczyciela kmdr por. E.H. Tilden, pięciu oficerów i 163 marynarzy; 27 rozbitków zostało uratowanych po około pięciu godzinach przez brytyjską korwetę HMS „Sunflower” (K41), ale jeden marynarz zmarł później z powodu odniesionych ran[38].
U-211 powrócił do Brestu 29 grudnia, po trwającym 49 dni rejsie[31][36].
Trzeci rejs bojowy
Trzeci patrol załogi U-Boota rozpoczął się 13 lutego 1943 roku, kiedy to okręt wyszedł z Brestu udając się na północny Atlantyk[31][40]. 20 lutego o godzinie 13:45 na pozycji 49°33′N 21°15′W/49,550000 -21,250000 stał się celem ataku amerykańskiego bombowca Consolidated B-24 Liberator z oznaczeniem „C” z 1. Eskadry ZOP USAAF pilotowanego przez Wayne’a S. Johnsona[7][41]. Samolot zrzucił sześć bomb głębinowych, które spowodowały poważne uszkodzenia, zmuszając U-Boota do powrotu do bazy, którą osiągnął 25 lutego po 13 dniach spędzonych w morzu[7][40].
Czwarty rejs bojowy
10 maja 1943 roku U-Boot wyszedł z Brestu na swój czwarty patrol, udając się na wody północnego Atlantyku[31][42]. 15 maja o godzinie 14:00 w Zatoce Biskajskiej został zaatakowany trzema bombami głębinowymi przez brytyjski bombowiec Armstrong Whitworth Whitley z oznaczeniem „S” z 10. Eskadry OTU RAF, doznając niewielkich uszkodzeń[7][42]. Od 1 do 11 czerwca okręt operował w wilczym stadzie „Trutz”, następnie (16–29 czerwca) został przyporządkowany do stada „Trutz 3”, a między 30 czerwca a 10 lipca pływał w stadzie „Geier 2”[7][42]. 16 lipca po 68-dniowym rejsie okręt podwodny zawinął do Lorient, skąd 23 września wypłynął do Brestu, osiągając cel następnego dnia[31][42].
Piąty rejs bojowy i utrata okrętu
11 października 1943 roku U-211 wyszedł z Brestu na swój piąty atlantycki patrol, wyposażony jako jeden z pierwszych niemieckich okrętów podwodnych w chrapy[7][43][d]. Od 25 października do 16 listopada operował w wilczym stadzie „Schill”[7][43]. 1 listopada dowodzący U-211 kpt. mar. Karl Hause otrzymał awans na stopień kmdra ppor. (niem. Korvettenkapitän)[30]. 16 listopada okręt podwodny został przyporządkowany do stada „Schill 1”[7][45]. 19 listopada 1943 roku na wschód od Azorów podczas akcji przeciwko połączonym konwojom SL-139/MKS-30 U-211 został zaatakowany czterema bombami głębinowymi przez brytyjski bombowiec Vickers Wellington z oznaczeniem „F” z 179. Eskadry RAF pilotowany przez Kanadyjczyka Donalda F. McRae, co spowodowało jego zatopienie na pozycji 40°15′N 19°18′W/40,250000 -19,300000[7][46]. Na jego pokładzie śmierć poniosła cała, licząca w tym rejsie 54 osoby załoga[7][28].
Podsumowanie działalności bojowej
U-211 odbył pięć patroli bojowych, spędzając w morzu 213 dni[31]. W ich trakcie zatopił niszczyciel o wyporności 1350 ton i uszkodził trzy statki o łącznej pojemności 31 883 BRT, na pokładach których zginęły 234 osoby[47]. Pełne zestawienie strat przedstawia poniższa tabela[47]:
| Data | Nazwa | Państwo | Tonaż[e] | Los jednostki |
|---|---|---|---|---|
| 12 września 1942 | „Empire Moonbeam” |  Wielka Brytania |
6849 | uszkodzony |
| 12 września 1942 | „Hektoria” | Wielka Brytania |
13 797 | uszkodzony |
| 23 września 1942 | „Esso Williamsburg” |  Stany Zjednoczone |
11 237 | uszkodzony |
| 17 grudnia 1942 | HMS „Firedrake” (H79) |  Royal Navy |
1350 | zatopiony |
| RAZEM | zatopione: | 1 | ||
| uszkodzone: | 3 | |||
Uwagi
- ↑ Stal CM 351 produkcji zakładów Kruppa składała się z 1,23% manganu, 0,3% krzemu, 0,17% węgla, 0,13% chromu oraz 0,1% wanadu i miała następujące parametry: wytrzymałość od 55 do 70 kg/mm², granicę plastyczności 45 kg/mm², ściskanie 60% i rozciąganie 28%[15][16].
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 242 podaje wyporność 749/851 ton; Rössler 1989 ↓, s. 335 i Miller 2000 ↓, s. 27 761/865 ton, zaś Gogin 2026 ↓ i Showell 2006 ↓, s. 81 769/1070 ton.
- ↑ W momencie zatopienia U-211 na jego pokładzie przebywały 54 osoby[7][28].
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 348 podaje, że U-211 został przed tym rejsem przebudowany na okręt przeciwlotniczy (U-flak), jednak konwersja nie została ukończona[44].
- ↑ Tonaż statków handlowych i innych cywilnych jednostek podany jest w tonach rejestrowych brutto, a w przypadku okrętów podana jest wyporność w tonach.
Przypisy
- 1 2 Rössler 1989 ↓, s. 115.
- 1 2 Borowiak 2009a ↓, s. 89.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 115–116.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 90–91.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 94.
- 1 2 3 4 VIIC ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 U-211 ↓.
- 1 2 3 4 5 Borowiak 2009b ↓, s. 108.
- ↑ Germaniawerft ↓.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 210.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 78.
- 1 2 3 4 5 Möller i Brack 2004 ↓, s. 73.
- 1 2 Gröner 1985 ↓, s. 72.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 92, 113.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 157.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 113.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 113, 120–132.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 114.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 209.
- 1 2 3 Gogin 2026 ↓.
- 1 2 3 Borowiak 2009a ↓, s. 93.
- ↑ Gröner 1985 ↓, s. 74.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 91.
- 1 2 Borowiak 2009a ↓, s. 92.
- ↑ Miller 2000 ↓, s. 27.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 126.
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 242.
- 1 2 3 4 5 6 7 Borowiak 2009b ↓, s. 109.
- ↑ Gröner 1985 ↓, s. 84.
- 1 2 3 Karl Hause ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 patrole ↓.
- 1 2 3 patrol 1 ↓.
- 1 2 3 Empire Moonbeam ↓.
- 1 2 3 Hektoria ↓.
- 1 2 3 4 5 Esso Williamsburg ↓.
- 1 2 3 patrol 2 ↓.
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 167.
- 1 2 3 HMS Firedrake (H 79) ↓.
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 159.
- 1 2 patrol 3 ↓.
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 207, 235.
- 1 2 3 4 patrol 4 ↓.
- 1 2 patrol 5 ↓.
- ↑ Bielak 2010 ↓, s. 33.
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 477.
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 480.
- 1 2 uboatsucc ↓.
Bibliografia
- Maciej Bielak. U-flak – pułapki na samoloty. „Morze, Statki i Okręty”. 4/2010 (100). XV, kwiecień 2010. Warszawa: Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Clay Blair: Hitlera wojna U-Bootów. Ścigani 1942–1945. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2025. ISBN 978-83-11-18327-8.
- Mariusz Borowiak: Żelazne rekiny Dönitza. T. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2009. ISBN 978-83-7020-400-6.
- Mariusz Borowiak: Żelazne rekiny Dönitza. T. 2. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2009. ISBN 978-83-7020-406-8.
- Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Ivan Gogin: „VIIC” type seagoing submarines (1940–1944). Navypedia. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
- Guðmundur Helgason: Empire Moonbeam. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Esso Williamsburg. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: F. Krupp Germaniawerft AG, Kiel. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Hektoria. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: HMS Firedrake (H 79). uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Korvettenkapitän Karl Hause. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-211. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-211. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-211. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-211. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-211. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrols by U-211. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Ships hit by U-211. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Type VIIC. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: U-211. uboat.net. [dostęp 2026-04-12]. (ang.).
- David Miller: U-Boats: History, Development and Equipment, 1914–1945. London: Conway Maritime Press, 2000. ISBN 978-0851777900. (ang.).
- Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
- Jak P. Mallmann Showell: The U-Boat Century: German Submarine Warfare 1906–2006. London: Chatham Publishing, 2006. ISBN 978-1-86176-241-2. (ang.).