Caput Mundi
Caput Mundi është një shprehje latine e cila tekstualisht do të thotë "kreu i botës" ndërsa shprehja Roma Caput Mundi do të thotë "Roma kryeqyteti botës" dhe është një nga shumë epitetet e vëna qytetit të Romës përgjatë historisë së tij.[1] Fraza është e lidhur me fuqinë e gjatë të qytetit në fillim si kryeqytet i Republikës dhe Perandorisë, ndërsa më vonë si qendra e Kishës Katolike.[2]
Megjithëse nuk dihet me siguri se kur është përdorur për herë të parë, Roma ishte tashmë emërtuar në këtë mënyrë nga poeti romak Ovidi në shekullin e I p.e.s..[3] Bashkë me "Qyteti i Përjetshëm" dhe "Qyteti i Shtatë Kodrave", Caput Mundi mbetet si një nga epitetet më të përdorura për t’iu referuar qytetit të Romës.[4]
Kuptimi
Roma Caput Mundi është një shprehje latine që meret me kuptimin "Roma kryeqyteti i botës" dhe "Roma capitale del mondo" në italisht (tekstualisht: "kreu i botës").[5] Ajo e ka origjinën nga një kuptim klasik evropian i botës së njohur: Evropa, Afrika veriore, dhe Azia Jugperëndimore. Ndikimi i Romës në botën e lashtë fillo të rritej rreth shekullit të II p.e.s., pasi Republika u zgjerua përgjatë Evropës Jugore dhe Afrikës Veriore.
.jpg)
Via dei Fori Imperiali, Via della Conciliazione dhe Via del Corso
Gjatë pesë shekujve pasues, Roma do të qeveriste shumë nga bota e njohur (të Gjeografisë Greko-Romake) dhe gjatë kësaj periudhe do të ishte qyteti më i madh i botës. Ndikimi kulturor i gjuhës vendore të Romës (Latinishtja) ashtu si dhe Arti, arkitektura, ligjet, feja, dhe filozofia ishin domethënëse. Qyteti perandorak i Romës adoptoi nofkën Caput Mundi, duke ia atribuar këtë perceptimit të saj të një fuqe të gjatë të Romës së Lashtë dhe Kishës Katolike.[6][7][8]
Patrioti dhe mendimtari demokrat italian Giuseppe Mazzini foli për tre moshët e Romës: Roma e Parë që i referohej "Romës së perandorëve", Roma e Dytë që i referohej "Romës së papëve", dhe Roma e Tretë që i referohej "Romës së popullit".[9]
Shiko gjithashtu
- Kryeqyteti
- Historia e Romës
- Qeveria botërore
- Ekumena
- Jus
- Imperium
- Civitas
- Municipium
- Perandoria Romake
- Romakët në Afrikën Nën-Sahariane
- Amfiteatri Romak
- Anijet Romake
- Arkitektura Romake
- Arkitektura e Teatrove Romake
- Besimet e lashta mesdhetare
- Institucionet politike të Romës së lashtë
- Magjistratët romakë
- Magjistratët e Perandorisë Romake
- Dux
- Cirku Romak
- Cursus honorum
- Çitadela
- Dashuria Greke
- Equites
- Festivalet Romake
- Forumet Romake
- Gens
- Gjeografia e Strabonit
- Harku i Triumfit
- Instrumentum regni
- Kalendari Romak
- Kolona e Fitores
- Kolonia Romake
- Konsulli Romak
- Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
- Kultura e Romës së lashtë
- Kuvendet Romake
- Lapis manalis
- Larja në Romën e Lashtë
- Latinët e Lashtë
- Latium
- Limes Britannicus
- Llaçi romak
- Luftërat Romako-Latine
- Marrdhëniet Indiano-Romake
- Marrdhëniet Sino-Romake
- Marina Romake
- Miliarium Aureum
- Misteret greko-romake
- Mjekësia Romake
- Mundus Cereris
- Muret mbrojtëse romake
- Muri i Antoninit
- Nikopoli i Epirit
- Njësitë matëse romake
- Optimates dhe populares
- Pallatet perandorake të Romës
- Patricët romakë
- Pax Romana
- Plaçkitja Visigote e Romës
- Plebejtë
- Pomerium
- Roma e Lashtë
- Roma quadrata
- Romanitas
- Romanizimi (kulturor)
- Rrugët romake
- Selitë perandorake romake
- Senati Romak
- Shtatë Kodrat e Romës
- Shtetësia Romake
- Skulptura Romake
- Spektaklet Romake
- SPQR
- Tempulli Romak
- Teknologjia në Romën e lashtë
- Themelimi i Romës
- Thermae
- Traditat romake të emërtimit
- Tregtia romake me Indinë
- Triumfi Romak
- Ujësjellësi Romak
- Umbilicus urbis Romae
- Ura e Trajanit
- Ura romake
- Urbanistika Romake
- Urbs
- Ushtria Romake
- Vila Romake
- Zgjedhjet në Republikë Romake
- Zjarrfikja në Romën e Lashtë
Citime fundore
- ↑ "Una storia di grandezza - i soprannomi di Roma". Valle delle Radici (në italisht). 6 dhjetor 2021. Marrë më 20 maj 2023.
- ↑ "caput mundi in Vocabolario - Treccani". Treccani.it (në italisht). Marrë më 9 maj 2023.
- ↑ Gentile, Antonio (26 prill 2019). "Le strade portano tutte a Roma Capitale: "Caput Mundi"". IL POPOLO (në italisht). Marrë më 20 maj 2023.
- ↑ Spada, Oliviero. "Soprannomi di alcune città italiane". Milanofree.it (në italisht). Marrë më 20 maj 2023.
- ↑ "Dictionary of Latin Phrases and Proverbs: C" (në anglisht). Latin-phrases.co.uk. Arkivuar nga origjinali më 7 nëntor 2005.
- ↑ Beretta, Silvio (2017). Understanding China Today: An Exploration of Politics, Economics, Society, and International Relations (në anglisht). Springer. fq. 320. ISBN 978-331929625-8.
- ↑ B. Bahr, Ann Marie (2009). Christianity: Religions of the World (në anglisht). Infobase Publishing. fq. 139. ISBN 978-143810639-7.
- ↑ R. D'Agostino, Peter (2005). Rome in America: Transnational Catholic Ideology from the Risorgimento to Fascism (në anglisht). University of North Carolina Press. ISBN 978-080786341-1.
- ↑ "Rome Seminar". students.washington.edu (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 4 dhjetor 2008.
Bibliografia
Burime të lashta
- Lua error te Moduli:Citation/CS1 te rreshti 1763: attempt to index field '?' (a nil value). Versioni anglisht këtu Arkivuar 20 nëntor 2015 tek Wayback Machine.
- Publius Elius Aristides (1986). Charles Allison Behr (red.). The Complete Works (në anglisht). Vëll. I: Orationes I-XVI, With an Appendix Containing the Fragments and Inscriptions. Brill Archive. ISBN 978-90-04-07844-4.
- Mark Tulius Ciceroni (1998). Niall Rudd; Jonathan Powell (red.). The Republic and The Laws (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-283236-8.
- Mark Tulius Ciceroni (1855). George Long (red.). M. Tullii Ciceronis Orationes: With A Commentary (në anglisht). Vëll. II. George Bell, Whitaker and co.
- Mark Tulius Ciceroni (1928). "I. Moral Goodness". përmbledhur nga Walter Miller (red.). De officiis (në anglisht). William Heinemann ltd. fq. 1–167.
- Gaius; Gne Domicius Anius Ulpiani (1895). The Institues of Gaius and Rules of Ulpian: The Former from Studemund’s Apograph of Verona Codex (në anglisht). Vëll. I. Gaii Institutionum Juris Civilis Commentary, II. Libro Singulari Regularum, III. Alfabetical Digest of the Matters Contained in the Text and Notes. Përkthyer nga James Muirhead. T. & T. Clark. fq. 1–355, 359–437, 439–630.
- Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
- Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
- Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.
- Mark Porcius Katoni; Mark TerencVarroni; Lucius Junius Moderat Kolumela; Rutilius Taur Emilian Paladi (1864). Les Agronomes latins: Caton, Varron Columelle, Palladius (në frëngjisht). Përkthyer nga Charles-François Saboureux de La Bonneterie. Firmin Didot Fréres – nëpërmjet Gallica.
- Gaius Sallustius Krispi; Jul Çezari; Vellej Paterkuli; Lucius Ane Flori (1850). Désiré Nisard (red.). Salluste, Jules César, C. Velléius Paterculus et A. Florus: œuvres completes avec la traduction en français (në frëngjisht dhe latinisht). Firmin Didot frères.
- Tit Livi (1834). George Baker (red.). The History of Rome (Ab Urbe Condita) (në anglisht). Vëll. I. Jones & Co. – nëpërmjet Google Books.
- Tit Livi (1835). George Baker (red.). Ab Urbe Condita (në anglisht). Vëll. II. Jones & Co. – nëpërmjet Google Books.
- Plini i Vjetri (1906). Karl Friedrich Theodor Mayhoff (red.). Naturalis Historia (në anglisht). Teubner.
- Plutarku (1878). John Langhorne; William Langhorne (red.). Plutarch’s Lives Translated from the Original Greek (në anglisht). Vëll. 1. Harper & Brothers.
- Polibi (1922–1927). H. J. Edwards (red.). The Histories (në anglisht). Përkthyer nga William Roger Paton. Harvard University Press.
- Procopi i Çezaresë (1916). The History of the Wars (në anglisht). Vëll. The Vandalic War. Përkthyer nga H. B. Dewing. Cambridge University Press.
- Lucius Ane Seneka (1910). Archibald Geikie (red.). Phycical Science in the Time of Nero: Being a Translation of the Quaestiones Naturales of Seneca (në anglisht). Përkthyer nga John Clarke. Macmillan and Co.
- Straboni (1917–1932). The Geography (në anglisht). Përkthyer nga H. L. Jones. Harvard University Press.
- Publius Kornelius Taciti (1942). Moses Hadas (red.). The Complete Works of Tacitus: The Annals – The Hisstory – The Life of Cnaeus Julius Agricola – Germany and Its Tribes – A Dialogue on Oratory (në anglisht). Përkthyer nga Alfred John Church; William Jackson Brodribb. Random House. ISBN 978-039430953-8.
{{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!) - Tertuliani. The Writings of Tertullian (në anglisht). Vëll. II. The Anti-Heretical Works. Përkthyer nga Peter Holmes.
Burime historiografike moderne
- Abbott, Frank Frost; Johnson, Allan Chester (1926). Municipal Administration in the Roman Empire (në anglisht). Prinston: Princeton University Press.
- B. Bahr, Ann Marie (2009). Christianity: Religions of the World (në anglisht). Infobase Publishing. ISBN 978-143810639-7.
- Ranuccio Bianchi Bandinelli dhe Mario Torelli, L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma, Utet, Torino 1976.
- Beretta, Silvio (2017). Understanding China Today: An Exploration of Politics, Economics, Society, and International Relations (në anglisht). Springer. fq. 320. ISBN 978-331929625-8.
- Maria Antonietta Lozzi Bonaventura (2009). Roma antica. Viaggio nel tempo alla scoperta della location eterna (në italisht). Subiaco: Guide ITER. ISBN 978-88-8177-143-1.
- Brizzi, Giovanni (1997). Storia di Roma. 1. Dalle origini ad Azio (në italisht). Bolonja: Pàtron.
- J. B. Bury (1889). History of the Later Roman Empire (në anglisht). Vëll. 1. Londër: Macmillan.
- Andrea Carandini (2004). "Palatino, Velia e Sacra via: paesaggi urbani attraverso il tempo". Workshop di Archeologia Classica (në italisht). Quaderni.
- Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.
- Andrea Carandini, red. (2012). Atlante di Roma antica (në italisht). Milano: Mondadori Electa. ISBN 978-88-370-8510-0.
- Cipolla, Carlo (1970). European Culture and Overseas Expansion (në anglisht). Londër: Pelican.
- R. D'Agostino, Peter (2005). Rome in America: Transnational Catholic Ideology from the Risorgimento to Fascism (në anglisht). University of North Carolina Press. ISBN 978-080786341-1.
- Dillon, Matthew; Garland, Lynda (2005). Ancient Rome: From the Early Republic to the Assassination of Julius Caesar (në anglisht). Routledge. ISBN 978-041522458-1.
- Duncan-Jones, Richard (1974). The Economy of the Roman Empire (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 0-521-20165-9.
- Durand, John D. (1977). "Historical Estimates of World Population: An Evaluation". Population and Development Review (në anglisht). 3 (3): 253–296. doi:10.2307/1971891. ISSN 0098-7921. JSTOR 1971891.
- Andrew Erskine, red. (2012). A Companion to Ancient History (në anglisht). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-58153-7.
- Emilio Gabba; etj. (1999). Introduzione alla storia di Roma (në italisht). Milano: LED. ISBN 88-7916-113-X.
- Gentile, Antonio (26 prill 2019). "Le strade portano tutte a Roma Capitale: "Caput Mundi"". IL POPOLO (në italisht). Marrë më 20 maj 2023.
- Andrea Giardina (2008). Roma Antica (në italisht). Roma-Bari: Editori Laterza. ISBN 978-88-420-7658-2.
- Andrea Giardina (2005). Profili di storia antica e medievale (në italisht). Vëll. 1. Laterza Edizioni Scolastiche.
- Gibbon, Edward (2015). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Vëll. 4. Cambridge University Press. ISBN 978-113933357-3.
- Gillett, Andrew (2001). "Rome, Ravenna and the Last Western Emperors". Papers of the British School at Rome (në anglisht). 69 (69). British School at Rome: 131–167. doi:10.1017/S0068246200001781. JSTOR 40311008.
- Erich S. Gruen (1986). The Hellenistic World and the Coming of Rome (në anglisht). Vëll. 1. University of California Press.
- Haldon, John F.; Kennedy, Hugh N. (2012). "Regional Identities and Military Power: Byzantium and Islam, ca. 600–750". përmbledhur nga Walter Pohl; Clemens Gantner; Richard Payne (red.). Visions of Community in the Post-Roman World: The West, Byzantium and the Islamic World, 300–1100 (në anglisht). Ashgate. fq. 317–353.
- Peter Heather (2006). The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians (në anglisht). Oxford University Press.
- Heiken, Grant; Funiciello, Renato; de Rita, Donatella (24 tetor 2013). The Seven Hills of Rome: A Geological Tour of the Eternal City (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-069113038-5.
- Léon Homo, Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité, Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971.
- Karl-J. Hölkeskamp (2010). Reconstructing the Roman Republic: An Ancient Political Culture and Modern Research (në anglisht). Princeton University Press.
- Michel Humbert (1988). Le tribunat de la plèbe et le tribunal du peuple: remarques sur l'histoire de la provocatio ad populum (në frëngjisht). MEFRA.
- Arnold H. M. Jones (1972). Il Tramonto del Mondo Antico (në italisht). Bari: Casa Editrice Giuseppe Laterza & Figli. CL 20-0462-3. (titulli origjinal i veprës Arnold H. M. Jones (1966). The Decline of the Ancient World (në anglisht). Londër: Lonmans, Green and Co. Ltd.
- Peter Lampe (2006). Christians at Rome in the First Two Centuries: From Paul to Valentinus (në anglisht). Continuum International Publishing Group. ISBN 0-8264-8102-7.
- Lee, A. (2013). From Rome to Byzantium AD 363 to 565: The Transformation of Ancient Rome (në anglisht). Edinburgh University Press. ISBN 978-074862790-5. JSTOR 10.3366/j.ctt1g0b1z1.
- Massimiliano Liverotti (2007). Il grande libro dei misteri di Roma risolti e irrisolti (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-0894-3.
- Ralph W. Mathisen (2019). Ancient Roman Civilization: History and Sources, 753 BCE to 640 CE (në anglisht). Nju Jork Siti, Nju Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-084960-3. OCLC 1038024098.
- Fergus Millar (2002). "The Political Character of the Classical Roman Republic, 200–151 B.C.". Rome, the Greek World, and the East: The Roman Republic and the Augustan Revolution (në anglisht). University of North Carolina Press. fq. 136-138.
- Theodor Mommsen (1972). Storia di Roma antica (në italisht). Firence: Sansoni.
- Moralee, Jason (2017). Rome's Holy Mountain: The Capitoline Hill in Late Antiquity (në anglisht). Vëll. 1. Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780190492274.001.0001. ISBN 978-0-19-049229-8.
- Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990).
- Murphy, Trevor (2004). Pliny the Elder's Natural History: the Empire in the Encyclopedia (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 0-19-926288-8.
- Pallottino, Massimo (1993). Origini e storia primitiva di Roma (në italisht). Milano: Rusconi. ISBN 88-18-88033-0.
- Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.
- Samuel Ball Platner (janar 1906). "The Septimontium and the Seven Hills". Classical Philology (në anglisht). 1 (1). University of Chicago Press: 69–80.
- Pollard, Elizabeth (2015). Worlds Together, Worlds Apart: Concise Edition (në anglisht). Vëll. 1. Nju Jork: W. W. Norton & Company, Inc. fq. 253. ISBN 978-039325093-0.
- David Stone Potter; D. J. Mattingly (1999). Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire (në anglisht). University of Michigan Press. ISBN 0-472-08568-9.
- Claudio Rendina (2007). Roma ieri, oggi e domani (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-1025-0.
- Richardson, L. (jr.) (1992). A New Topographical Dictionary of Ancient Rome (në anglisht). The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-4300-6.
- Giorgio Ruffolo (2004). Quando l'Italia era una superpotenza (në italisht). Einaudi.
- Salzman, Michele R. (2021). The Falls of Rome. Crises, Resilience, and Resurgence in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-131627592-4.
- Walter Scheidel; Ian Morris; Richard P. Saller (2013). The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 18. ISBN 978-113905414-0. OCLC 1277066427. Marrë më 7 qershor 2022.
- Spada, Oliviero. "Soprannomi di alcune città italiane". Milanofree.it (në italisht). Marrë më 20 maj 2023.
- Tina Squadrilli (1961). Vicende e monumenti di Roma (në italisht). Staderini.
- Romolo Augusto Staccioli (1985). La Roma di Augusto (në italisht). Novara: De Agostini.
- Wallace-Hadrill, Andrew, ed. 1989. Patronage in Ancient Society. London: Routledge.
- Wang, Ting; Surge, Donna; Walker, Karen Jo (2013). "Seasonal Climate Change Across the Roman Warm Period/Vandal Minimum Transition Using Isotope Sclerochronology in Archaeological Shells and Otoliths, Southwest Florida, USA". Quaternary International (në anglisht). 308–309: 230–241. Bibcode:2013QuInt.308..230W. doi:10.1016/j.quaint.2012.11.013.
- Bryan Ward-Perkins (2005). The Fall of Rome: And the End of Civilization (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 0-19-280728-5.
- T. P. Wiseman (1995). Remus: A Roman Myth (në anglisht). Cambridge University Press.