Umbilicus urbis Romae

Umbilicus Urbis Romae
Mbetje të bërthamës prej tullash të shekullit të IV
VendndodhjaForumi Romak, Romë
NdërtuesiRomuli
LlojiAltar, kolonë, pus
Data e fillimitShekulli VIII p.e.s.
Data e përfundimitMesi i shekullit të II p.e.s.

Umbilicus Urbis Romae (shqip: «kërthiza e qytetare e Romës») është një monument i vogël që shënon qendrën teorike dhe simbolike të Romës, të vendosur në Forumin Romak, ku mund të shihen akoma mbetjet e tij. Këto mbetje janë të vendosura pranë Harkut të Septim Severit dhe Volcanal-it, mbrapa Rostras. Në kohën e tij i veshur me mermer, Umbilicus urbis tashmë është një bërthamë e trishtë prej tullash, rreth dy metra e lartë dhe me diametër 4,45 metra. Ka të ngjarë që Umbilicus Urbis dhe Mundus Cereris janë dy fjalë që përcaktojnë të njëjtin monument, termi Umbilicus urbis Romae duke u shfaqur më vonë.

Vendndodhja

Pllakatë që tregon Umbilicus urbis

Identifikimi i monumentit është i pasigurtë dhe subjekt debati.[1] Një hipotezë e parë propozonë identifikimin e monumentit me Miliarium Aureum, duke argumentuar se duket e pagjasë që të kishte dy qendra të ndryshme për qytetin e Romës dhe për perandorinë, kryeqyteti i të cilës ishte.[1] Sipas një hipoteze të dytë të propozuar nga akeologu italian Filippo Coarelli, monumenti nuk është gjë tjetër veç Mundus, një altar kushtuar hyjnive të nëntokës, Dis Pater dhe Proserpina. Umbilicus urbis atëherë duhet të jetë në afërsi të Rostras perandorake, të Miliarium Aureum dhe të Harkut të Septim Severit, pranë Tempullit të Saturnit.[2]

Funksioni

Tempulli i vogël konsiderohej si "kërthiza" e qytetit dhe qendra e Perandorisë Romake. Nga aty mateshin largësitë për rrugët ushtarake romake. Në të njëjtën kohë konsiderohej si "mundus", vendi ku takohej Bota e Sipërme me atë të Poshtme. Mundus romak i krijuar nga Romuli shënonte zemrën e qytetit. Pusi konsiderohej si një portë që mundësonte hyrjen për në Botën e Përtejme. Sipas autorëve të lashtë,[3] këtu realizoheshin ceremoni të ndryshme.

Historia

Hyrje për në strukturën prej tullash.

U ndërtua në periudhën republikane, në [[shekulli II p.e.s.|shekullin e II p.e.s., dhe aty ofroheshin flijime për perënditë e Botës së Poshtme. Mbetjet që mund të shihen akoma i përkasin periudhës së Septim Severit.

Sipas legjendës, Umbilicus u ndërtua nga vetë Romuli me ndihmën e etruskëve. legjenda romake tregon se Romuli, kur themeloi qytetin, gërmoi një pus rrethor te Forumi. Në këtë pus hidheshin frytet e para të vitit si blatim për dhe të gjithë qytetarët e rinj të Romës duhet të hidhnin një grusht dhe nga vendi i tyre i origjinës.[4]

Mundus («Botë» në latinisht), i njohur vetëm nëpërmjet burimeve të literaturës, ishte një strukturë nëntokësore e konsideruar si porta për në Botën e Poshtme. Ka të ngjarë që Umbilicus urbis Romae të ketë qenë pjesa e jashtme e (për mbi tokë) e Mundus nëntokësor. Mundus hapej në mënyrë rituale vetëm tre herë në vit. Këto ditë konsideroheshin dies nefasti, do me thënë, ditë në të cilat ishin të ndaluara veprimtaritë zyrtare, pasi shpirtrat e këqinj të Botës së Përtejme besohej se ishin të lirë të dilnin nga aty.

Umbilicus urbis historik u ndërtua në shekullin e II p.e.s.. Rrënojat që kanë mbijetuar, i përkasin pa dyshim periudhës së perandor Septim Severit. Ndërtimi i Harkut të tij Triumfues në vitin 203 ngrihej mbi Umbilicus urbis e lashtë, që u rindërtua për të krijuar më shumë hapsirë. Fragmentet e monumentit të lashtë u përdorën për të ndërtuar të riun.

Mendohet se Umbilicus urbis ishte një strukturë e veçuar i Miliarium Aureum, që u ndërtua në afërsi nga Augusti (rr. 20 p.e.s.) dhe do të shërbente më shumë për të njëjtin qëllim si një referencë për largësitë.

Përshkrimi

Bëhet fjalë për një të barazvlefshëm të Omfalosit të grekëve. Nëse identifikimi i Coarelli-t është i saktë, mbetjet e monumentit përkojnë me një strukturë rrethore prej tullash me një diametër prej 4,45 metrash në bazë duke u ngritur mbi tre kate për të arritur një diametër tre metrash në majë. Struktura prej tullash ishte e veshur me mermer në periudhën romake. Një hyrje e vogël, që përdorej vetën në raste të rralla, për shkak të ngushtësisë së saj, mundëson hyrjen në brendësinë e ndërtesës.[1]

Ndërtimi i përket Periudhës së Dinastisë Severiane, me rastin e riorganizimit të zonës të shkaktuar nga ngritja e Harkut të Septim Severit,[2] dhe një restaurim në fillim të shekullit të IV, por pas vitit 303.[1] Në ktë rindërtim të monumentit më të vjetër, do të ripërdoreshin elemente si baza travertine dhe korniza rrethore, me gjasa të kryesuar nga një gurë që imitonte formën e Omfalos grek,[1], prandaj duhet të jetë pagëzuar me emrin Umbilicus nga burimet e lashtësisë së vonë në shekullin e IV.[5]

Shiko gjithashtu

Citime fundore

  1. 1 2 3 4 5 Richardson 1992, f. 404.
  2. 1 2 Coarelli 2007, f. 63.
  3. ↑ Plutarku (1878). "The Life of Romulus". përmbledhur nga John Langhorne; William Langhorne (red.). Plutarch’s Lives Translated from the Original Greek (në anglisht). Vëll. 1. Harper & Brothers. fq. 57–90.
  4. ↑ Coarelli 2007, f. 63-64.
  5. ↑ Coarelli 2007, f. 64.

Bibliografia

Burime të lashta

Burime historiografike moderne

  • Maria Antonietta Lozzi Bonaventura (2009). Roma antica. Viaggio nel tempo alla scoperta della location eterna (në italisht). Subiaco: Guide ITER. ISBN 978-88-8177-143-1.
  • Brizzi, Giovanni (1997). Storia di Roma. 1. Dalle origini ad Azio (në italisht). Bolonja: Pàtron.
  • Andrea Carandini (2004). "Palatino, Velia e Sacra via: paesaggi urbani attraverso il tempo". Workshop di Archeologia Classica (në italisht). Quaderni.
  • Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.
  • Andrea Carandini. "Sulle orme di Schliemann a Roma: alle origini della Città e dello Stato". Archeologia viva, rivista bimestrale (në italisht).
  • Andrea Carandini (2007). Roma il primo giorno (në italisht). Romë, Bari: Laterza.
  • Andrea Carandini, red. (2012). Atlante di Roma antica (në italisht). Milano: Mondadori Electa. ISBN 978-88-370-8510-0.
  • Andrea Carandini (2014). La Roma di Augusto in 100 monumenti (në italisht). Novara: Utet. ISBN 978-88-511-2093-1.
  • Coarelli, Filippo (1984). Guida archeologica di Roma (në italisht). Arnoldo Mondadori Editore.
  • Coarelli, Filippo (2007). I santuari, il fiume, gli empori. Storia Einaudi dei Greci e dei Romani (në italisht). Vëll. 13. Milano: Einaudi Editore.
  • Mauro Cristofani, red. (1990). La grande Roma dei Tarquini (në italisht). Roma: L'Erma di Bretschneider. ISBN 88-7062-684-9.
  • Pietro De Francisci (1968). Sintesi storica del diritto romano (në italisht). Roma.
  • Bernard Frischer; Diane Favro; Dean Abernathy; Monica de Simone (2005). "The Digital Roman Forum Project of The UCLA Virtual Reality Laboratory". International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Siences (në anglisht). XXXIV (5). University of California Los Angeles.
  • Emilio Gabba; etj. (1999). Introduzione alla storia di Roma (në italisht). Milano: LED. ISBN 88-7916-113-X.
  • Andrea Giardina (2008). Roma Antica (në italisht). Roma-Bari: Editori Laterza. ISBN 978-88-420-7658-2.
  • Gilbert J. Gorski; James E. Packer (11 qershor 2015). The Roman Forum: A Reconstruction and Architectural Guide (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-19244-6.
  • Lothar Haselberger; David Gilman Romano; Elisha Ann Dumser (2002). "Mapping Augustan Rome". Journal of Roman Archaeology (në anglisht): 129–168.
  • Christian Hülsen (1905). Il Foro Romano. Storia e Monumenti (në italisht). Torino: Ermanno Loescher.
  • Christian Hülsen (1904). Das Forum Romanum, seine Geschichte und seine Denkmäler (në gjermanisht). Loescher, Bretschneider & Regenberg.
  • Arnold H. M. Jones (1972). Il Tramonto del Mondo Antico (në italisht). Bari: Casa Editrice Giuseppe Laterza & Figli. CL 20-0462-3. (titulli origjinal i veprës Arnold H. M. Jones (1966). The Decline of the Ancient World (në anglisht). Londër: Lonmans, Green and Co. Ltd.
  • Heinz Kähler (1964). Das Funfsäulendenkmal für die Tetrarchen auf dem Forum Romanum. Monumenta artis Romanae (në gjermanisht). Vëll. 23. Këln: M. Dumont Schauberg. ISSN 0077-1406.
  • Maria Margarita Segarra Lagunes (2004). Il Tevere e Roma: Storia di una simbiosi (në italisht). Roma: Gangemi.
  • Massimiliano Liverotti (2007). Il grande libro dei misteri di Roma risolti e irrisolti (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-0894-3.
  • Z. Mari (1996). E. M. Steinby (red.). Lexicon Topographicum Urbis Romae (në italisht). Vëll. 3. ISBN 88-7140-096-8.
  • Theodor Mommsen (1972). Storia di Roma antica (në italisht). Firence: Sansoni.
  • Tina Najberg (2022). The Severan Marble Plan. Digital Forma Urbis Romae Project (në anglisht). Stanford University Press.
  • Pallottino, Massimo (1993). Origini e storia primitiva di Roma (në italisht). Milano: Rusconi. ISBN 88-18-88033-0.
  • Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.
  • Samuel Ball Platner (1929). A Topographical Dictionary of Ancient Rome (në anglisht). Londër: Oxford University Press.
  • M. Quercioli, Le mura e le porte di Roma, Newton Compton, Roma, 1982.
  • Claudio Rendina (2007). Roma ieri, oggi e domani (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-1025-0.
  • Richardson, L. (jr.) (1992). A New Topographical Dictionary of Ancient Rome (në anglisht). The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-4300-6.
  • Giorgio Ruffolo (2004). Quando l'Italia era una superpotenza (në italisht). Einaudi.
  • Tina Squadrilli (1961). Vicende e monumenti di Roma (në italisht). Staderini. fq. 199.
  • Romolo Augusto Staccioli (1985). La Roma di Augusto (në italisht). Novara: De Agostini.
  • Pierluigi De Vecchi; Elda Cerchiari (1999). I tempi dell'arte (në italisht). Vëll. 1. Milano: Bompiani. ISBN 88-451-7107-8.

Lidhje të jashtme

Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Umbilicus Urbis Romae.
Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.