Roma quadrata

Mbretje arkaike në Kodrën Palatine, të të ashtuquajturës Shtëpia e Romulit, e datuar rr. 900-700 p.e.s.

Roma quadrata (latinisht: Roma katrore, greqisht: Τετράγωνος Ῥώμη, Tetrágōnos Rhṓmē) është një referim i lashtë letrar i ngjarjes së Themelimit të Romës, e përdorur për të treguar një vend, pak a shumë të shtrirë, të qytetit të lashtë të Romës.

Sipas një hipoteze bëhet fjalë për një ara ose një gropë mbi Palatin, me funksione të shenjta;[1][2] ndërsa sipas një tjetre bëhet fjalë për një zonë të shenjtë të kufizuar, që përkon me 'Area Apollinis që zinte një pjesë të vogël të Palatinit;[3][4] dhe në fund sipas një hipoteze të tretë Roma quadrata përkon me pomerium-in romulian mbi Palatin.[5][6]

Ara apo fossa

Një hipotezë e parë për Roma quadrata na jepet nga Sekst Pompe Festi,[1] që e identifikon me vendin e shenjuar nga një gurë katror (quadratum) përpara Templum Apollinis, vendi ku janë vendosur ofertat për ogur të mbarë kur themelohej një qytet.

Zonë e shenjtë

Mbretje arkeologjike të të ashtuquajturit Muri i Romulit në Palatin

Sipas një tjtër interpretimi Roma quadrata tregonte një zonë të kufizuar monumentale, domethënë Tempulli i Apollonit Palatin|Area Apollinis]], që zinte një pjesë të vogël të Kodrës Palatine.[4] Sipas Plutarkut Roma quadrata është zona e shenjtëruar nga Romuli mbi Palatin për të interpretuar shenjat augurale, për të vendosur kush midis Romulit apo Remit duhet ta themelonte qytetin: nëse Roma apo Remoria. Kështu Roma quadrata i paraprin Romës.[3]

Edhe Mark Terentius Varroni, i cituar nga Gaius Julius Solini,[7] e paraprin themelimin e Romës nga ajo e Roma quadrata, që e vendos zonën e shenjtë të Apollonit dhe Scalae Caci, duke i shtuar një përshkrim të vështirë për tu interpretuar: quod ad aequlibrium foret posita. Flavio Josefi duke treguar çështjet e lidhura me perandor Klaudin, tregon se si ushtarët u mblodhën në një shesh mbi Palatin, që tregohej se kishte qenë i banuar nga banorët e parë të Romës.[8]

Roma në vitin e themelimit, 753 p.e.s.

Pomeriumi palatin

Hullia legjendare e krjuar nga Romuli me gjasa kishte një funksion të pomerium dhe në këtë mënyrë kufitar, dhe ka shumë të ngjarë, duke parë formacionin e lashtë të kodrës, që muri primitiv[9] dhe fossatum që e shoqëronte ishin realizuar vetëm në krahun midis Germalit dhe Palatinit, për të mbrojtur krahun më të ekspozuar, edhe pse pomerium, për domethënien e tij si rrethim i shenjtë, duhet me siguri të rrethonte gjithë qendrën e banuar.

Ndërsa Roma quadrata të cilën e përmendin dis authorë klasikë.[10] përfshinte të dyja lartësitë, me përjashtim të Kodrës Velia. Publius Kornelius Taciti jep disa tregues në lidhje me rrethimin primitiv të qytetit, në bazë të të cilave është e mundur të hipotizohet ecuria vijuese, i gjatë rreth një kilometër e gjysmë: nga Basilica di Sant'Anastasia al Palatino, der rreth kryqëzimit midis rrugëve të sotme Via dei Cerchi dhe Via di San Teodoro, përgjatë krahut jugor të Palatinit deri te Chiesa di San Gregorio al Celio, duke u kthyer pastaj drejtë Harkut të Kostandinit, pastaj drejtë Harkut të Titit dhe Basilica di Santa Francesca Romana, për tu ribashkuar pastaj me gjurmën e sotme të Via di San Teodoro dhe duke zbritur nëpër Velabrum deri te Basilica di Sant'Anastasia al Palatino.

Skajet shënoheshin nga altarë: Herculis Invicti Ara Maxima në Forum Boarium, Ara Consi në luginën e Cirkut Maksim, Faltorja e Larëve në këmbët e Velias dhe Curiae Veteres në këndin veri-lindor të Palatinit.[11] Është mjaft e qartë se disa nga këto pjesë shfrytëzonin relievin natyror të kodrës dhe nuk kishin nevojë për ndonjë mur.

Shiko gjithashtu

Citime fundore

  1. 1 2 Sekst Pompe Festi, De verborum significatu, 258 ose 310 L.
  2. ↑ Andrea Carandini (2007). Roma il primo giorno (në italisht). Roma-Bari: Laterza.
  3. 1 2 Plutarku (1895). "The Life of Romulus 9.4". përmbledhur nga George Wyndham (red.). Plutarch’s Lives of the Noble Grecians and Romans (në anglisht). Vëll. 1. Përkthyer nga Thomas North. David Nutt. fq. 68–117.
  4. 1 2 Publius Ovidius Nasoni (1811). "IV, V.". I Fasti di P. Ovidio Nasone (në italisht dhe latinisht). Përkthyer nga Giambattista Bianchi. Stamperia Rosa. fq. 291–303.
  5. ↑ Dionisi i Halikarnasit (1823). "I, 76-79.". Antichita Romane di Dionigi d’Alicarnasso (në italisht). Vëll. I. Përkthyer nga Marco Mastrofini. Tipografia de’Fratelli Sonzogno. fq. 117–121.
  6. ↑ Apiani i Aleksandrisë (1899). "Concerning the Kings". The Roman History of Appian of Alexandria (në anglisht). Vëll. 1. Përkthyer nga Horace White. The Macmillan Company. fq. 9–13.
  7. ↑ Gaius Julius Solini,Collectanea rerum memorabilium, 1,17.
  8. ↑ Flavio Josefi, Antiquitates iudaicae, XIX 3,2
  9. ↑ Tit Livi, Ab Urbe condita libri, I, 7.
  10. ↑ Dionisi i Halikarnasit, Kasius Dion Koceiani
  11. ↑ Publius Kornelius Taciti, Annales, XII, 24.

Bibliografia

Burime parësore

Burime dytësore

  • Brocato, P. "Dalle capanne del Cermalus alla Roma quadrata". Roma Romolo Remo e la fondazione della città (Catalog of the Exhibit) (2000): fq. 284–287.
  • Andrea Carandini (2007). Roma il primo giorno (në italisht). Roma-Bari: Laterza.
  • Carandini, Andrea. Remo e Romolo: dai rioni dei Quiriti alla città dei Romani (775/750-700/675 a. C.). Vol. 210. Einaudi, 2006.
  • Andrea Carandini, "The Blessing of the Palatine and the Founding of Roma Quadrata", in Idem, Rome: Day One (Princeton, Princeton University Press, 2011), fq. 50–62.
  • Castagnoli, F. "Roma Quadrata", Studies presented to DM Robinson, I, St. (1951): fq. 389–399.
  • Castagnoli, Ferdinando. "Il Tempio Romano: Questioni di Terminologia e di Tipologia". Papers of the British School at Rome (1984): fq. 3–20.
  • L. G. Cozzi, Le porte di Roma, F. Spinosi Ed., Roma, 1968.
  • M. Quercioli, Le mura e le porte di Roma, Newton Compton, Roma, 1982
  • Domenico Musti (1975). "Varrone nell'insieme delle tradizioni su Roma quadrata". StudUrb (në italisht). 49: 297–318.
  • Platner, Samuel Ball (1901). "III. – The Pomerium and Roma Quadrata". The American Journal of Philology (në anglisht). 22 (4). Baltimore: Johns Hopkins University Press: 420–425. doi:10.2307/288334. JSTOR 288334.
  • Quercioli, Mauro. Le mura e le porte di Roma: dalla Roma quadrata alle mura aureliane, dalla città leonina alle moderne fortificazioni: un singolare itinerario storico tra imponenti porte e possenti bastioni alla riscoperta delle "difese" di Roma. Newton Compton, 1982.
  • Rykwert, Joseph, The Idea of a Town: The Anthropology of Urban Form in Rome, Italy and the Ancient World (MIT Press, 1976, 1988), limited preview.

Projekte simotra

Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Roma quadrata.
Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.