Jaczkowice

Jaczkowice
wieś
Ilustracja
Elewator zbożowy w Jaczkowicach
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Oława

Liczba ludności (III 2011)

525[1]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-200[2]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0879417

Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława
Mapa konturowa gminy wiejskiej Oława, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Jaczkowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Jaczkowice”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Jaczkowice”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Jaczkowice”
Ziemia50°54′57″N 17°16′26″E/50,915833 17,273889[3]

Jaczkowice (niem. Jätzdorf[4]) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.[5]

Informacje ogólne

Wieś znajduje się 4 kilometry od Oławy.[6] Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 346.[7]

Na terenie wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy "Livio".[8]

Podział administracyjny

W okresie pruskim Jaczkowice (Jätzdorf) były siedzibą gminy, a we wsi znajdował się urząd stanu cywilnego. Od 1938 r. Jaczkowice podlegały gminie (Amtsbezirk) z siedzibą w Godzikowicach (Rosenhain), gdzie znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi.[6] Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk,[9] a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.[10]

Do 1928 r. Jaczkowice były podzielone na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk).[6][9][10] W 1928 r. w wyniku reformy likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Jaczkowice (Jätzdorf) został połączony z wsią gminną o tej samej nazwie, a część obszaru dworskiego została wchłonięta przez wieś gminną Godzikowice (Rosenhain) i miasto Oławę (Ohlau).[11]

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 wieś należała do gminy Polwica.[12] W latach 1954-1959 wieś znajdowała się na terenie gromady Gaj Oławski,[13][14] w latach 1960-1968 na terenie gromady Godzinowice,[15] a w latach 1968-1972 na terenie gromady Oława.[16] Od 1973 r. wieś znajduje się na terenie gminy wiejskiej Oława.[17][18][19] Do 1975 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim województwa wrocławskiego.[20] W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.[21]

Nazwa

W ciągu swojego istnienia Jaczkowice nosiły następujące nazwy[6]:

  • 1288 r.: Jasowicz[6] lub Jazowiz[22]
  • 1291 r.: Jexendorf
  • 1353 r.: Jeczcowicz[22]
  • 1365 r.: Jeczkindorf
  • 1398 r.: Jeczdorf
  • 1783 r. Jätzdorf, także Jezdorf
  • do 1945 r. Jätzdorf (niemiecka nazwa wsi)
  • do 1945 r. Jakowice (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie III "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego" wydanego w 1882 r.)[22]
  • 1945-1946 r.: Jasowice (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej)[23]
  • od 1946 r.: Jaczkowice[4][6]

12 listopada 1946 nadano miejscowości polską nazwę "Jaczkowice"[4].

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zalicza niemiecką nazwę wsi "Jätzdorf" do grupy nazw wsi wywodzących się od imion ich zasadźców. Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi "Jakowice" oraz jej znaczenie w języku niemieckim jako "Dorf des Jacek (Hyacinth)".[24]

Historia

Wieś powstała w XIII w., o układzie ulicówki na wschodzie wsi przyjmujący formę wielodrożnicy.[6] Do 1288 r. należała do kościoła św. Błażeja w Oławie (obecnie kościół Najświętszej Maryi Panny Matki Pocieszenia).[6][25][26] W 1288 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim i miała powierzchnię 18 łanów czynszowych. Od 1288 r. właścicielem wsi była kolegiata św. Krzyża we Wrocławiu ufundowana przez księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego (Probusa).[6][27] W pierwszej połowie XIV w. wieś należała do książąt brzeskich, a w 1357 r. wieś należała do kanonika Bolka z kapituły katedralnej we Wrocławiu. W latach 1357-1359 wieś należała do Kunegundy von Hunderthuben, a w 1359 r. jako właściciel wsi jest wspomniany Niczco von Arnoldsdorf.[6]

Od XV do XVII w. wieś była dobrem kameralnym książąt brzeskich, którzy są wspomniani jako właściciele wsi w 1654 r. W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W okresie pruskim wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie do ok. 1819 r., a w 1830 r. należała do oławskiego urzędu skarbowego (Fiskus). W 1845 r. jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany Johann Gottlieb Pilz. W posiadaniu rodziny Pilzów majątek w Jaczkowicach pozostał w 1894 r., kiedy jako właściciel dóbr rycerskich we wsi jest wspomniany Eduard Pilz.[6]

W latach 1990-2017 we wsi funkcjonował klub piłki nożnej Syrena Jaczkowice,[28][29] który w sezonie 2016/17 uczestniczył w meczach klasy B w grupie Wrocław VII, a jego barwy były niebiesko-czerwone.[29] We wsi funkcjonował również klub piłki nożnej Syrena II Jaczkowice, którego barwy były biało-czerwono-zielone i który w sezonie 2014/15 uczestniczył w meczach klasy C w grupie Oława.[30]

Gospodarka

W 1783 r. we wsi znajdował się folwark i młyn, a we wsi odnotowano uprawę tytoniu. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma, młyn i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi oprócz folwarku i karczmy znajdowały się również młyn wodny i 4 zakłady rzemieślnicze. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 775 owiec merynosów i 109 sztuk bydła, uprawę tytoniu i rzepaku, działalność pszczelarską i rybołówstwo.[6] W 1854 r. w Jaczkowicach powstał nowy, murowany młyn na miejscu starego młynu wodnego. Od 1892 r. należał do firmy "Jätzdorfer Mühle AG" będącej częścią grupy Kampffmeyer. W 1899 r. młyn spłonął w pożarze, a w 1900 r. został ponownie uruchomiony. W 1910 r. młyn został połączony bocznicą z linią kolejową. Od 1938 r. młyn należał do firmy "OGH Schoeller & Co."[31]

W latach 1910-1959 wieś miała połączenie z linią kolejową Oława-Boreczek, a we wsi znajdowała się stacja kolejowa z ładownią.[6][32][33]

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej (Landgemeinde) wynosiła 117 ha, z czego pola uprawne stanowiły 96 ha, a łąki 13 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 30,55 marek niemieckich za hektar pola i 17,62 marek za hektar łąki. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 258 ha, z czego pola uprawne stanowiły 192 ha, łąki 48 ha, a lasy 2 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 31,38 marek niemieckich za hektar pola, 22,72 marek za hektar łąki i 13,71 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 348,8 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 29,74 reichsmarek za hektar.[6]

Po II wojnie światowej młyn we wsi był w posiadaniu oławskiej spółdzielni "Społem", a potem należał do Polskich Zakładów Zbożowych "Brzeg". W latach 50. XX w. zdemontowane zostały maszyny młynarskie i do końca lat 90. XX w. budynek młynu w Jaczkowicach służył jako elewator zbożowy. W 1998 r. właścicielem młyn stała się firma "PPUH Woseba sp. z o.o.", która w latach 1999-2000 zamontowała w budynku młynu maszyny młynarskie i w 2000 r. rozpoczęła produkcję mąki.[31][34]

Teraźniejszość

Wieś posiada sieć wodociągową, lecz nie jest skanalizowana.[35]

We wsi znajduje się kościół św. Łukasza, będący kościołem filialnym rzymskokatolickiej parafii Znalezienia Krzyża Świętego w Godzikowicach będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej.[36] We wsi znajduje się również cmentarz komunalny.[36][37]

Zabytki

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki[38]:

Demografia

W 1783 r. Jaczkowice miały 197 mieszkańców. W 1819 r. we wsi mieszkało 229 osób, w 1830 r. 281 osób, a w 1845 r. 273 osoby. W 1871 r. we wsi-gminie jednostkowej (Landgemeinde) mieszkało 316 osób, a w obszarze dworskim (Gutsbezirk) mieszkało 51 osób. W 1885 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkało odpowiednio 300 i 56 osób, w 1895 r. 263 i 72 osoby, a w 1905 r. 272 i 35 osób. W 1925 r. wieś miała 458 mieszkańców, w 1935 r. 486 mieszkańców, a w 1939 r. 509 mieszkańców.[6] W 2001 r. w Jaczkowicach mieszkało 393 osoby,[39] w 2011 r. 525 osób,[1] w 2021 r. 585 osób, a w 2025 r. 590 osób.[39]

W 1925 r. na 458 mieszkańców wsi 213 było mężczyznami, a 245 kobietami. We wsi mieszkało 345 ewangelików i 103 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Oławie (Ohlau), a katolicy do parafii w Oławie.[6]

Liczba ludności Jaczkowic (nota: dane dla lat 1871-1905 stanowią sumę ludności wsi gminnej i obszaru dworskiego)

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 368 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 43031.
  4. 1 2 3 Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262 (ISAP)).
  5. ↑ Sołectwa » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Jätzdorf Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-07-31] (niem.).
  7. ↑ Aktualny przebieg drogi wojewódzkiej 346, [w:] Droga wojewódzka nr 346: Środa Śląska - Kąty Wrocławskie - Gaj Oławski - Godzikowice, conadrogach.pl [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  8. ↑ Livio - Sklep, Jaczkowice 10 A, Oława 55-200, godziny otwarcia [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  9. 1 2 Jätzdorf, [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 1, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 894 [dostęp 2026-07-31] (ang. • niem.).
  10. 1 2 Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-07-31] (niem.).
  11. ↑ Amtsblatt der Regierung in Breslau : mit öffentlichem Anzeiger Bd. 119, Stück 38 (22 September 1928) + S.-Beil., „Amtsblatt der Regierung in Breslau mit öffentlichem Anzeiger”, 119 (38), polona.pl, Breslau, 22 września 1928, s. 362 [dostęp 2026-07-31] (pol. • niem.).
  12. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  13. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych., isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  14. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  15. ↑ Uchwała Nr 7 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 24 marca 1959 r. w sprawie połączenia gromady Gaj Oławski z gromadą Niwnik w powiecie oławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 30), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad
  16. ↑ Uchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33)
  17. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych., isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  18. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  19. ↑ 1973 - powstanie gminy Oława » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  20. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
  21. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  22. 1 2 3 Jakowice, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. III (Haag – Kępy), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1882, s. 377-378 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  23. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  24. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 18 [dostęp 2026-07-31] (pol. • niem.).
  25. ↑ Sanktuarium NMP Matki Pocieszenia, [w:] Sanktuarium pw. NMP Matki Pocieszenia w Oławie [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  26. ↑ Filip Włodarski, Sanktuarium NMP Matki Pocieszenia w Oławie, „Nowe Życie”, nowezycie.archidiecezja.wroc.pl, 18 listopada 2020 [dostęp 2026-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-04] (pol.).
  27. ↑ Tomasz Wysocki, Kolegiata pw. Świętego Krzyża na Ostrowie Tumskim: Gotowy nowy dach północnej wieży [online], Wroclaw.pl, 30 listopada 2025 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  28. ↑ Marcin Kwiatkowski, Gdzie ci chłopcy z tamtych lat? [online], tuolawa.pl, 19 lipca 2024 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  29. 1 2 Skarb - Syrena Jaczkowice [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  30. ↑ Skarb - Syrena II Jaczkowice [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  31. 1 2 Historia [online], Młyn Jaczkowice, 22 września 2014 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  32. ↑ Jaczkowice Oławskie, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl, 21 marca 2025 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  33. ↑ Linia Oława-Boreczek, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl, 5 maja 2024 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  34. ↑ Czy wiesz, że Mąka Wrocławska powstaje w Jaczkowicach? - Olawa24.pl [online], olawa24.pl, 8 maja 2020 [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  35. ↑ Woda, kanalizacja » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  36. 1 2 Godzikowice, [w:] Archidiecezja Wrocławska, www.archidiecezja.wroc.pl [dostęp 2026-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2026-02-12] (pol.).
  37. ↑ Cmentarze komunalne » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-31] (pol.).
  38. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  39. 1 2 Liczba mieszkańców gminy Oława, [w:] Biuletyn Informacji Publicznej, bip.gminaolawa.pl, 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-07-31] (pol.).

Bibliografia

  • Eberhard Schircks, Jätzdorf – Geburtsort eines großen Historikers. Zum 100. Geburtstag von Gustav Schnürer, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 12/1960, s. 11
  • Erich Quester, Drei Stammfolgen Sperlich aus dem Kreis Ohlau, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", nr. III/6 (August 1965), s. 93-95
  • Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
  • Gerhard Bock, Unser Jätzdorf im Kreise Ohlau soll nicht vergessen sein, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/1984, s. 24
  • Erna Ruckebier, Flucht und Vertreibung 1945-46, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/1999, s. 28; nr. 11/1999, s. 25; nr. 2/2000, s. 21; nr. 4/2000, s. 20; nr. 6/2000, s. 21; nr. 10/2000, s. 23 i nr. 11/2000, s. 23
  • Gerhard Stiller, Jätzdorf, Berufsausbildung (Auszug aus der Autobiographie), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2001, s. 25
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 76

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.