Gaj Oławski

Gaj Oławski
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Świętej Trójcy w Gaju Oławskim
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Oława

Liczba ludności (2022)

248[1]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-200[2]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0879386

Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława
Mapa konturowa gminy wiejskiej Oława, po lewej znajduje się punkt z opisem „Gaj Oławski”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Gaj Oławski”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Gaj Oławski”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Gaj Oławski”
Ziemia50°55′34″N 17°14′39″E/50,926111 17,244167[3]

Gaj Oławski (niem. Goy, 1937–1945 Göllnerhain[4]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.[5]

Informacje ogólne

Wieś znajduje się 4,5 kilometra od Oławy.[6] W Gaju Oławskim przecinają się drogi wojewódzkie nr 396 i 346.[7] Na terenie wsi, w okolicy cmentarza parafialnego znajduje się najwyższe wzniesienie gminy wiejskiej Oława i powiatu oławskiego o wysokości 170 m. n.p.m.[8]

We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy "Odido".[9]

Podział administracyjny

W okresie pruskim Gaj Oławski należał do gminy z siedzibą w Marszowicach (Marschwitz), natomiast w samym Gaju Oławskim znajdował się urząd stanu cywilnego.[6] Od 1816 r. wieś należała do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk,[10] a od 1919 r. wchodziła w skład wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.[11]

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 Gaj Oławski należał do gminy Polwica.[12] W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Gaj Oławski,[13][14] a po jej zniesieniu w latach 1960-1968 znajdował się w gromadzie Godzinowice.[15] W latach 1968-1972 wieś znajdowała się na terenie gromady Oława.[16] Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej Oława.[17][18][19] Do 1975 r. Gaj Oławski znajdował się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.[20] W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.[21]

Historia

Wieś o układzie owalnicy założona między rokiem 1250 a 1295 r. na części ziem zasiedlonych przez walońskich osadników. Jako pierwsi właściciele są wspominani w latach 1250 i 1295 ród Gallicus (Walch). W 1295 r. wieś miała powierzchnię 30 łanów, z czego 4 były w posiadaniu sołtysa wsi. Następnie wieś była w posiadaniu książąt oławskich, którzy są wspominani jako właściciele dóbr kameralnych we wsi w 1620 r. W 1523 r. we wsi został wybudowany kościół ewangelicki, który został zburzony w 1826 r. W 1604 r. wieś miała powierzchnię 24 i 1/3 łana, z czego 3 łany posiadał folwark. [6]

W okresie pruskim właścicielem wsi był urząd królewski w Oławie, którzy są wymieniani jako właściciele Gaju Oławskiego w latach 1783, 1819, 1830 i 1845. Właścicielem folwarku we wsi w 1830 roku był Johann Gottl. Winkler, a w 1894 r. jako właściciel majątku we wsi był wspomniany Siegfried von Eicke und Polwitz. W 1830 r. we wsi jest wspomniana szkoła ewangelicka z jednym nauczycielem, a także nowy kościół ewangelicki ufundowany i wystawiony przez urodzonego w Gaju Oławskim wrocławskiego handlarza tkaninami Johanna Gottlieba Göllnera.[6]

10 stycznia 1937 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z "Goy" na "Göllnerhain".[6]

W 1966 r. w Gaju Oławskim kręcono część scen odcinka 1 ("Załoga") serialu "Czterej pancerni i pies".[22][23]

Nazewnictwo

W ciągu swojego istnienia Gaj Oławski nosił następujące nazwy[6]:

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r. zaliczał niemiecką nazwę wsi "Goy" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw typów lasów. Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi "Goy (Gay)" oraz jej znaczenie w języku niemieckim jako "Laubgehölz. Sumpfgebüsch".[27]

Gospodarka

W 1783 r. we wsi jest wspomniany folwark. W 1819 r. w Gaju Oławskim znajdowała się karczma oraz kuźnia. W połowie XIX w. we wsi znajdował się folwark szlachecki, będący dawniej własnością urzędu królewskiego, karczma i 3 zakłady rzemieślnicze. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 1010 owiec i 186 sztuk bydła, uprawę tytoniu i działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 597 ha, z czego pola uprawne stanowiły 566 ha, łąki 7 ha i lasy 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 32 marki niemieckie za hektar pola, 11,75 marek za hektar łąki i 14,10 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 598,9 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 32,66 reichsmarek za hektar.[4]

W miejscowości znajdowała się ładownia Gaj Oławski na trasie linii kolejowej Oława-Boreczek, która funkcjonowała w latach 1910-1966 i która została zlikwidowana w 1973 r.[25][28][10] Najbliższa wsi pasażerska stacja kolejowa znajdowała się w Godzinowicach (Giesdorf).[6]

Teraźniejszość

We wsi funkcjonuje od 2003 r. klub piłki nożnej LKS Lotos Gaj Oławski, który w sezonie 2026/27 rozgrywał mecze w klasie B w grupie Wrocław V, a także uczestniczył w Pucharze Polski w grupie Dolnośląski ZPN - Wrocław.[29][30] We wsi znajduje się również kościół pw. Świętej Trójcy, będący kościołem filialnym rzymskokatolickiej parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej w Oławie-Nowym Otoku należącej do dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. We wsi znajduje się też cmentarz komunalny.[31][32] Wieś posiada sieć wodociągową, lecz nie jest skanalizowana.[33]

We wsi znajduje się elektrownia wiatrowa składająca się z 10 turbin wiatrowych o mocy łącznej 25,2 MW, instalacje trigeneracji wodorowej i metanowej (oba o mocy 1 MW), magazyny energii o łącznej pojemności 12 MWh, elektrolizer o mocy 5 MW i instalacja AHE (Agro-Hydro-Energy) o mocy 10 MW, wszystkie należące do firmy "Promet-Plast s.c.".[34][35] We wsi znajdują się również zakłady "PP Modmar J.M. Humeniuk" produkujące opakowania z folii z tworzywa sztucznego.[36][37]

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest kościół filialny pw. Świętej Trójcy, z 1827 r.[38]

Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się (oprócz kościoła pw. Świętej Trójcy) następujące zabytki[39]:

  • historyczny układ ruralistyczny wsi
  • dawny cmentarz ewangelicki, obecnie ogród warzywny.
  • cmentarz parafialny na południowy zachód od wsi
  • zespół folwarczny w centrum wsi po północnej stronie drogi.
  • domy mieszkalne nr 7, 22, 24, 31, 41 i 44
  • budynki mieszkalno-gospodarcze nr 28 i 36
  • dom mieszkalny nr 53, dawniej dom dróżnika

Demografia

W 1783 r. wieś zamieszkiwało 169 osób. W 1819 r. w Gaju Oławskim mieszkało 251 osób, w 1830 r. 275 osób, w 1845 r. 305 osób, w 1871 r. 458 osób, w 1885 r. 361 osób, a w 1895 r. 349 osób. W 1905 r. wieś miała 358 mieszkańców, w 1925 r. 355 mieszkańców, w 1935 r. 335 mieszkańców, a w 1939 r. 272 mieszkańców.[6] W 2001 r. Gaj Oławski miał 268 mieszkańców, w 2011 r. 284 mieszkańców,[40] w 2022 r. 248 mieszkańców,[41] a w 2025 r. 246 mieszkańców.[40]

W 1925 r. na 355 mieszkańców wsi 155 było mężczyznami, a 200 kobietami. We wsi mieszkało 295 ewangelików i 50 katolików. Ewangelicy mieli w Gaju Oławskim (Goy, później Göllnerhain) własny zbór, natomiast katolicy należeli do parafii w Oławie (Ohlau).[6]

Liczba ludności Gaju Oławskiego

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-03].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 253 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 31171.
  4. 1 2 3 Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262 (ISAP))
  5. ↑ Sołectwa » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Göllnerhain (= Goy) Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-07-26] (niem.).
  7. ↑ Droga wojewódzka nr 396: Bierutów - Oława - Strzelin [online], conadrogach.pl [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  8. ↑ Spacer po Oławie [online], miasto.olawa.pl, 30 maja 2023 [dostęp 2026-07-28] (pol.).
  9. ↑ Odido, Gaj Oławski 38, Oława 55-200, godziny otwarcia [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  10. 1 2 Goy 1), [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 1, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 605 [dostęp 2026-07-26] (ang. • niem.).
  11. ↑ Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-07-26] (niem.).
  12. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  13. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  14. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych., isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  15. ↑ Uchwała Nr 7 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 24 marca 1959 r. w sprawie połączenia gromady Gaj Oławski z gromadą Niwnik w powiecie oławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 30), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad
  16. ↑ Uchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33)
  17. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych., isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  18. ↑ 1973 - powstanie gminy Oława » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  19. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  20. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971
  21. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  22. ↑ Załoga (1), [w:] Czterej pancerni i pies, "Film Polski", www.filmpolski.pl (dostęp 2026-07-27)
  23. ↑ Dolnośląskie epizody, [w:] "Czterej Pancerni i pies" - kresy.org.pl, kresy.org.pl, 28 lipca 2007 [dostęp 2026-07-27] (pol.).
  24. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  25. 1 2 3 4 Gaj Oławski, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl, 30 grudnia 2024 [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  26. ↑ Goy, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II (Derenek – Gżack), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1881, s. 758 [dostęp 2026-07-27] (pol.).
  27. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 39 [dostęp 2026-07-26] (pol. • niem.).
  28. ↑ Linia Oława-Boreczek, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl, 5 maja 2024 [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  29. ↑ Skarb - Lotos Gaj Oławski [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  30. ↑ Kluby sportowe » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  31. ↑ Oława, Najświętszej Maryi Panny Królowej, [w:] Archidiecezja Wrocławska, www.archidiecezja.wroc.pl [dostęp 2026-07-26] [zarchiwizowane z adresu 2026-03-11] (pol.).
  32. ↑ Cmentarze komunalne » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  33. ↑ Woda, kanalizacja » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  34. ↑ Promet-Plast – Zielona energia w przemyśle [online] [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  35. ↑ Zeroemisyjna firma spod Wrocławia. Od artykułów medycznych do fabryki konstrukcji agrofotowoltaicznych, „Puls Biznesu”, pb.pl, 21 sierpnia 2024 [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  36. ↑ O firmie - Modmar. Producent opakowań z folii [online], www.modmar.com.pl [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  37. ↑ Przedsiębiorstwo Produkcyjne Modmar Janusz Marek Humeniuk 55-200 - Przedsiębiorstwo, Firma, NIP: 9120000935 [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-07-27] (pol.).
  38. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 143. [dostęp 2022-05-01].
  39. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-07-26] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  40. 1 2 Liczba mieszkańców gminy Oława, [w:] Biuletyn Informacji Publicznej, bip.gminaolawa.pl, 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-07-26] (pol.).
  41. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-03].

Bibliografia

  • Die combin. Parochieen Rosenhain u. Goy, [w:] F. G. Eduard Anders, Statistik der Evangelischen Kirche in Schlesien, Glogau 1848, s. 227-228
  • Karl Daniel Mueller, Rede bei der E. der von dem Kaufmann Joh. Gottl. Göllner zu Breslau an seinem Geburtsorte Goy im Ohlau. Kreise neu erbauten evangelischen Kirche; geh. am 3. Nov. 1827, Breslau 1827.
  • Georg Lorenz, Vom Goyer Berg waren fünf Städte zu sehen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/1965, s. 3
  • Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
  • Karl Buschbeck, Die evangelischen Kirchen und Gemeinden im Ohlauer Land, Ulm 1968, s. 19
  • Schlesische Bockwindmühle originalgetreu nachgebaut, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1982, s. 9
  • Georg Lorenz, Vom Goyer Berg waren fünf Städte zu sehen, [w:] Gerhard Bock, Jahrbuch IV 1984/85 der Ohlauer Schülervereinigung, Velen 1985, s. 26-27
  • F. v. Strampf, Goy, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1991, s. 20
  • Heinz Quester, Predigergeschichte des Kirchenkreises Ohlau in Schlesien, "Jahrbuch für Schlesische Kirchengeschichte", t. 76/77 (1997/98), s. 390
  • Heinz Quester, Zur Geschichte der evangelischen Kirchengemeinden des Kirchenkreises Ohlau in Schlesien, "Jahrbuch für Schlesische Kirchengeschichte", t. 82, Stuttgart 2000, s. 267-269
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 51
  • Zur Orts- und Kirchengeschichte von Goy (s. Göllnerhain) von F. von Strampf im Heimatkalender für Stadt und Kreis Ohlau 1928, s. 94, [w:] Heinz Quester, Aus der Geschichte von Kreis und Stadt Ohlau in Schlesien, Alfter 2010, t. 3 (Beiheft 3 zu Günther/Quester, Kreis und Stadt Ohlau in Schlesien von den Anfängen bis 1945), s. 322-324

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.