Stary Otok

Stary Otok
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Oława

Wysokość

127 m n.p.m.

Liczba ludności (III 2011)

148[1]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-200[2]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0879624

Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława
Mapa konturowa gminy wiejskiej Oława, u góry znajduje się punkt z opisem „Stary Otok”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Stary Otok”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Stary Otok”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Stary Otok”
Ziemia50°58′30″N 17°19′37″E/50,975000 17,326944[3]

Stary Otok (niem. Ottag, 1925-1945 Altbergel-Altottag)[4] – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.[5]

Informacje ogólne

Wieś znajduje się 4 kilometry od Oławy.[4] Znajduje się na trasie drogi wojewódzkiej nr 455.[6]

Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.[7]

Podział administracyjny

W okresie pruskim Stary Otok należał do gminy z siedzibą w Jelczu (Jeltsch),[8] natomiast urząd stanu cywilnego właściwy wsi znajdował się w Oławie (Ohlau). Od 1925 r. wieś należała do gminy (Amtsbezirk) z siedzibą w Oławie.[4] Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk,[8] a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.[9]

W 1925 r. Stary Otok (Ottag) połączył się z wsią Stary Górnik (Bergel) tworząc miejscowość "Stary Górnik-Stary Otok" (Altbergel-Altottag).[4] Miejscowość ta była obszarem dworskim (Gutsbezirk) do czasu reformy administracyjnej w 1928 r. likwidującej obszary dworskie na terenie Prus, kiedy Stary Górnik-Stary Otok stał się wsią-gminą jednostkową (Landgemeinde), a część obszaru dworskiego wchłonęła wieś Bystrzyca (Peisterwitz).[9][10] Nazwa wsi "Altbergel-Altottag" funkcjonowała do 1945 r.[4]

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 Stary Otok wchodził w skład gminy Jelcz.[11] W latach 1954-1968 wieś wchodziła w skład gromady Jelcz,[12][13] a w latach 1968-1972 w skład gromady Oława.[14] Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej Oława.[15][16][17] Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.[18] W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.[19]

Historia

Wieś starosłowiańska, będąca osadą rybacką, po raz pierwszy wspomniana w 1245 r. jako własność biskupów wrocławskich. Do ok. 1376 r. pozostawała w rękach biskupów wrocławskich jako dobra stołowe.[4] Od ok. 1376 r. znajdowały się w posiadaniu kanoników z kolegiaty św. Jadwigi w Brzegu ufundowanej przez księcia brzeskiego Ludwika I.[4][20] Od 1783 r. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego (Stifts-Amt) w Brzegu, a później także do urzędu królewskiego w Oławie. Od 1830 r. we wsi jest wspomniana szkoła ewangelicka z jednym nauczycielem.[4] W 1886 r. we wsi znajdowała się szkoła i sołectwo.[21]

Stary Otok został zalany w czasie powodzi m.in. w lipcu 1997 r., w maju 2010 r. i we wrześniu 2024 r. Miejscowość ta jest często podtapiana lub zalewana, ponieważ znajduje się na terenie polderu Lipki-Oława.[22][23][24][25][26][27]

Nazewnictwo

W ciągu swojego istnienia Stary Otok nosił następujące nazwy:

  • 1245 r. Otok, Othoc inferior
  • 1376 r.: Nieder-Ottag
  • 1397 r.: Otak[21]
  • 1420 r.: Ottok
  • 1783 r.: Ottag
  • do 1925 r. Ottag (niemiecka nazwa wsi)
  • 1925-1945 r.: Altbergel-Altottag
  • do 1945 r. Otok (polska nazwa wsi)[21]
  • 1945 r.: Stary Górnik-Stary Otok (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej)[28]
  • od 1945 r.: Stary Otok

W "Liber fundationis episcopatus Wratislaviensis" ("Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego") spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna na początku XIV w. Stary Otok jest wzmiankowany jako "inferiori Othoc".[29]

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zalicza niemiecką nazwę wsi "Ottag" do grupy nazw wsi wywodzących się od niskiego położenia miejscowości nad wodą i mokradłami. Adamy podaje pierwotną, starosłowiańską nazwę wsi "Otok" oraz podaje jej znaczenie w języku niemieckim jako "Zusel. Werder".[30]

Gospodarka

W 1783 r. we wsi odnotowano uprawę tytoniu. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma. W połowie XIX w. we wsi oprócz karczmy znajdowały się cztery zakłady rzemieślnicze. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 262 sztuk bydła oraz działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 379 ha, z czego pola uprawne stanowiły 308 ha, a łąki 34 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 21,03 marek niemieckich za hektar pola i 27,81 marek za hektar łąki. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi "Altbergel-Altottag" wynosiła 1022,1 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 22,41 reichsmarek za hektar.[4]

Zabytki

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki[31]:

  • historyczny układ ruralistyczny wsi
  • cmentarz poewangelicki na południe od wsi
  • domy mieszkalno-gospodarcze nr 3, 9, 10
  • domy mieszkalne nr 6, 8, 12, 18, 23, 24
  • domy mieszkalne nr 11, 19, 21, 22 i 26 z budynkami gospodarczymi
  • dom mieszkalno-gospodarczy nr 20 z budynkiem gospodarczym
  • transformator przy budynku nr 22
  • budynek gospodarczy naprzeciw budynku nr 22

Demografia

W 1564 r. we wsi mieszkało 10 zagrodników. W 1783 r. we wsi mieszkało 267 osób, w 1819 r. 206 osób, w 1830 r. 339 osób, w 1845 r. 337 osoby, w 1871 r. 514 osób, w 1885 r. 555 osób, w 1895 r. 538 osób, w 1905 r. 481 osób. W 1925 r. we wsi "Altbergel-Altottag" mieszkały 522 osoby, w 1935 r. 508 osób, a w 1939 r. 454 osoby.[4] W 2001 r. w Starym Otoku mieszkało 155 osób,[32] w 2011 r. 148 osób,[1] w 2021 r. 140 osób, a w 2025 r. 134 osoby.[32]

W 1895 r. na 538 mieszkańców wsi 264 było mężczyznami, a 274 kobietami. We wsi mieszkało 467 ewangelików i 71 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Oławie (Ohlau), a katolicy do parafii w Oławie.[4]

Liczba ludności Starego Otoku (nota: dane dla lat 1925-1939 stanowią sumę ludności Starego Otoku i Starego Górnika w ramach miejscowości "Altbergel-Altottag")

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1220 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 129985.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Altbergel-Altottag (= Bergel, Ottag) Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-07-30] (niem.).
  5. ↑ Sołectwa » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  6. ↑ Aktualny przebieg drogi wojewódzkiej 455, [w:] Droga wojewódzka nr 455: Wrocław - Jelcz-Laskowice - Oława, conadrogach.pl [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  7. ↑ Woda, kanalizacja » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  8. 1 2 Ottag, [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 2, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 434 [dostęp 2026-07-30] (ang. • niem.).
  9. 1 2 Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-07-30] (niem.).
  10. ↑ Amtsblatt der Regierung in Breslau : mit öffentlichem Anzeiger Bd. 119, Stück 38 (22 September 1928) + S.-Beil., „Amtsblatt der Regierung in Breslau mit öffentlichem Anzeiger”, 119 (38), polona.pl, Breslau, 22 września 1928, s. 362 [dostęp 2026-07-30] (pol. • niem.).
  11. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  12. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych., isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  13. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  14. ↑ Uchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33)
  15. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych., isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  16. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  17. ↑ 1973 - powstanie gminy Oława » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  18. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
  19. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  20. ↑ Kościół św. Jadwigi - BRZEG.COM.PL - portal niezależny od 2005 [online], www.brzeg.com.pl, 13 lutego 2005 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  21. 1 2 3 Otok, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII (Netrebka – Perepiat), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1886, s. 759 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  22. ↑ Konrad Bałajewicz, Ta decyzja podczas powodzi kosztowała miliony złotych, jest śledztwo prokuratury. Czy polder „Lipki – Oława” został zalany niepotrzebnie? [online], Gazeta Wrocławska, 30 marca 2025 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  23. ↑ Stary Górnik i Stary Otok odcięte od świata. "Woda przelewa się przez wały" [online], wiadomosci.onet.pl, 18 września 2024 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  24. ↑ Polder pod Wrocławiem otwarty. Wsie zagrożone zalaniem, ludzie nie chcieli się ewakuować [online], tvn24.pl, 16 września 2024 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  25. ↑ Stary Otok - powódź 1997 [online], tuolawa.pl, 22 września 2024 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  26. ↑ Dramat mieszkańców Starego Górnika i Starego Otoku. Po wylaniu Odry są odcięci od świata [WIDEO] [online], Polska Agencja Prasowa, 19 września 2024 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  27. ↑ Ewa Gazda, Zalanie polderu "Lipki-Oława" w czasie powodzi spowodowało straty na ponad 3 mln zł. Gmina Oława zawiadamia prokuraturę [online], Radio Wrocław, 28 marca 2025 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  28. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  29. ↑ B. Registrum Wratislaviense 14-18., [w:] H. Markgraf (red.), J.W. Schulte (red.), Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau: Josef Max & Comp., 1889, s. 43 [dostęp 2026-07-30] (pol. • niem.).
  30. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 32 [dostęp 2026-07-30] (pol. • niem.).
  31. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-07-30] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  32. 1 2 Liczba mieszkańców gminy Oława, [w:] Biuletyn Informacji Publicznej, bip.gminaolawa.pl, 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-07-30] (pol.).

Bibliografia

  • Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
  • Walter Hayn, Der alte Altottager Glockenturm, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/1984, s. 23
  • Wilhelm Hayn, Winterfreuden daheim in Altottag, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/1987, s. 25
  • Beschreibung des Ohlauschen Kreises: Laskowitz, Minken, Ottag, Paperwitz, Peisterwitz, Quallwitz, Rodeland, Steindorf, Trattaschine, Zelline, "Heimat­blatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/1995, s. 5
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 25, 30 i 119

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.