Lidhja Latine
Lidhja Latine Foedus Latinum | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 793 p.e.s.–338 p.e.s. | |||||||||||
 Harta e qyteteve kryesore të Lidhjes Latine | |||||||||||
| Gjuhët e përbashkëta | Latinishtja | ||||||||||
| Qeverisja | Konfederatë Tribale | ||||||||||
| Historia | |||||||||||
• Themeluar | 793 p.e.s. | ||||||||||
• Disestablished | 338 p.e.s. | ||||||||||
| |||||||||||
| Sot pjesë e | Italia | ||||||||||
Lidhja Latine (rr. shekulli VIII p.e.s. – 338 p.e.s.)[1] ishte një konfederatë e lashtë e rreth 30 fshatrave dhe tribuve në rajonin e Latium afër qytetit të lashtë të Romës, e organizuar nga Latinëve për mbrojtje të ndërsjelltë nga fiset italike. Termi "Lidhje Latine" është sajuar nga historianët modernë pa patur një të barazvlefshëm të saktë latin.[2]
Krijimi
Lidhja Latine fillimisht u krijua për mbrojtje kundër armiqve të zonave përreth (Etruskët) nën udhëheqjen e qytetit të Alba Longas.[1] Një fragment i paplotë i një mbishkrimi rregjistruar nga Kark Porcius Katoni pohon se dikur lidhja përfshinte Tusculum, Aricia, Lanuvium, Lavinium, Cora, Tibur, Pometia dje Ardea.[3]
Udhëheqja romake e lidhjes
Gjatë mbretërimit të Tarkuinius Superbit, latinët u bindën për të njohur udhëheqjen e Romës. Traktati me Romën u rinovua dhe u ra dakord që trupat e latinëve do të prisnin një ditë të caktuar për tu formuar një forcë e bashkuar ushtarake me trupat e Romës. Ajo do të kryhej dhe Tarkuini formoi njësi të kombinuara me trupa romake dhe latine.[4]
Republika e hershme Romake formoi një aleancë me Lidhjen Latine në vitin 493 p.e.s.. Sipas traditës romake, traktati, Foedus Cassianum,[5] pasoi një fitore romake mbi lidhjen në Betejën e Liqenit Regil. Ajo i mundësoi si Romës ashtu dhe Lidhjes Latine ndarjen e plaçkës së luftës nga pushtimet ushtarake (e cila më vonë do të ishte një nga arsyet për Luftën Latine ë viteve 341–338 p.e.s.) dhe se çdo fushatë ushtarake midis të dyja palëve do të drejtohej nga gjeneralët romakë. Aleancë ndihmoi në sprapsjen e sulmeve nga popuj të tillë si ekuit dh volskët, fise të Maleve Apenine, që u penguan të pushtonin Latium ng përzierja e ushtrive.[1]
Është akoma e paqartë nëse latinët e kishin pranuar Romën si anëtare të lidhjes, apo nëse traktati ishte nënshkruar si midis Romës dhe Lidhjes Latine.
Luftërat me Romën
Gjatë Periudhës Mbretërore dhe periudhës së hershme dhe të mesme Republikane grindjet midis Romës dhe Latinëve, të cilat do të çonin në disa luftërat midis Romës dhe qyteteve individuale latine dhe herë pas here gjithë lidhjes.
Fuqia në rritje e Romës do të çonte gradualisht në mbizotërimin e lidhjes. Rinovimi i traktatit origjinal në vitin 358 p.e.s. vendosi formalisht udhëheqjen romake dhe në vijim do të shkaktonte Luftën Latine të viteve 343–338 p.e.s..[1] Pas fitores romake, lidhja do të shpërbëhej. Pas vitit 338 p.e.s., pasi Lidhja Latine pushoi, Roma i riemërtoi qytetet municipia dhe vendosi coloniae brenda tyre. Kjo nënkuptonte se qytetet tani sundoheshin nga Roma dhe se banorët që jetonin aty konsideroheshin romakë.[5]
Shiko gjithashtu
- Fiset Italike
- Lacio
- Aleanca ushtarake
- Pakti i mbrojtjes
- Siguria kolektive
- Liga Epirote
- Liga amfiktionike
- Hegjemonia
- Aleanca
- Traktati
- Konfederata
- Federata
- Dinastia Argeade
- Perandoria Akaemenide
- Etruskët
- Caput Mundi
- Jus
- E drejta romake
- Amicitia
- Hospitium
- Civitas
- Civitas libera
- Civitas foederata
- Civitas sine suffragio
- Civitas stipendaria
- Dediticii
- Municipium
- Peregrinus
- Të Drejtat Latine
- Alba Longa
- Albanët (latinë)
- Bovillae
- Labici
- Amfiteatri Romak
- Anijet Romake
- Arkitektura Romake
- Arkitektura e Teatrove Romake
- Arti Arkaik Romak
- Besimet e lashta mesdhetare
- Magjistratët romakë
- Magjistratët e Perandorisë Romake
- Dux
- Cirku Romak
- Clivus Palatinus
- Cursus honorum
- Çitadela
- Dashuria Greke
- Equites
- Festivalet Romake
- Gens
- Gjeografia e Strabonit
- Harku i Triumfit
- Horacët dhe Kuriacët
- Kalendari Romak
- Këshilli i Plebejve
- Kolona e Fitores
- Kolonia Romake
- Konsulli Romak
- Kuvendi i Centurionëve
- Kuvendi i Kuriatit
- Kuvendet Romake
- Kuvendi Tribal
- Larja në Romën e Lashtë
- Latinët e Lashtë
- Latinët në Itali
- Latium
- Limes Britannicus
- Lista e kolonive romake
- Llaçi romak
- Luftërat Romako-Latine
- Marrdhëniet Indiano-Romake
- Marrdhëniet Sino-Romake
- Marina Romake
- Misteret greko-romake
- Mjekësia Romake
- Monarkia romake
- Monti Albani
- Mundus Cereris
- Muri i Antoninit
- Nikopoli i Epirit
- Njësitë matëse romake
- Optimates dhe populares
- Patricët romakë
- Plaçkitja Visigote e Romës
- Plebejtë
- Pomerium
- Republika Romake
- Roma e Lashtë
- Romanitas
- Romanizimi (kulturor)
- Rrugët romake
- Sabinët
- Samnitët
- Shtatë Kodrat e Romës
- Shtetësia Romake
- Skulptura Romake
- Spektaklet Romake
- Tempulli Romak
- Thermae
- Traditat romake të emërtimit
- Tregtia romake me Indinë
- Triumfi Romak
- Ujësjellësi Romak
- Umbilicus urbis Romae
- Ura e Trajanit
- Ura romake
- Urbanistika Romake
- Urbs
- Ushtria Romake
- Vila Romake
- Zgjedhjet në Republikë Romake
Citime fundore
- 1 2 3 4 Stearns, Peter N. (2001). The Encyclopedia of World History (në anglisht). Houghton Mifflin. fq. 76–78. ISBN 0-395-65237-5.
- ↑ Tim Cornell (1995). The Beginnings of Rome: Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (në anglisht). Routledge. fq. 293.
- ↑ Tim Cornell (2000). "The City-State in Latium". përmbledhur nga Mogens Herman Hansen (red.). A Comparative Study of Thirty City-state Cultures (në anglisht). Kgl. Danske Videnskabernes Selskab. fq. 213.
- ↑ Tit Livi, Ab urbe condita, 1.50–52
- 1 2 Nelson, Eric (2001). The Complete Idiot's Guide to the Roman Empire (në anglisht). Alpha Books. fq. 76–77. ISBN 0-02-864151-5.
Bibliografia
Burime të lashta
- Lua error te Moduli:Citation/CS1 te rreshti 1763: attempt to index field '?' (a nil value). Versioni anglisht këtu Arkivuar 20 nëntor 2015 tek Wayback Machine.
- Mark Tulius Ciceroni (1998). Niall Rudd; Jonathan Powell (red.). The Republic and The Laws (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-283236-8.
- Mark Tulius Ciceroni (1855). George Long (red.). M. Tullii Ciceronis Orationes: With A Commentary (në anglisht). Vëll. II. George Bell, Whitaker and co.
- Mark Tulius Ciceroni (1928). Walter Miller (red.). De officiis (në anglisht). William Heinemann ltd.
- Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
- Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
- Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.
- Mark Porcius Katoni; Mark TerencVarroni; Lucius Junius Moderat Kolumela; Rutilius Taur Emilian Paladi (1864). Les Agronomes latins: Caton, Varron Columelle, Palladius (në frëngjisht). Përkthyer nga Charles-François Saboureux de La Bonneterie. Firmin Didot Fréres – nëpërmjet Gallica.
- Gaius Sallustius Krispi; Jul Çezari; Vellej Paterkuli; Lucius Ane Flori (1850). Désiré Nisard (red.). Salluste, Jules César, C. Velléius Paterculus et A. Florus: œuvres completes avec la traduction en français (në frëngjisht dhe latinisht). Firmin Didot frères.
- Tit Livi (1834). George Baker (red.). The History of Rome (Ab Urbe Condita) (në anglisht). Vëll. I. Jones & Co. – nëpërmjet Google Books.
- Tit Livi (1835). George Baker (red.). Ab Urbe Condita (në anglisht). Vëll. II. Jones & Co. – nëpërmjet Google Books.
- Plini i Vjetri (1906). Karl Friedrich Theodor Mayhoff (red.). Naturalis Historia (në anglisht). Teubner.
- Plutarku (1878). John Langhorne; William Langhorne (red.). Plutarch’s Lives Translated from the Original Greek (në anglisht). Vëll. 1. Harper & Brothers.
- Polibi (1922–1927). H. J. Edwards (red.). The Histories (në anglisht). Përkthyer nga William Roger Paton. Harvard University Press.
- Lucius Ane Seneka (1998). Umberto Boella (red.). Lettere a Lucilio (në italisht). Unione Tipografico-Editrice Torinese. ISBN 88-02-02664-5.
- Lucius Ane Seneka (1910). Archibald Geikie (red.). Phycical Science in the Time of Nero: Being a Translation of the Quaestiones Naturales of Seneca (në anglisht). Përkthyer nga John Clarke. Macmillan and Co.
- Straboni (1917–1932). The Geography (në anglisht). Përkthyer nga H. L. Jones. Harvard University Press.
- Publius Kornelius Taciti (1942). Moses Hadas (red.). The Complete Works of Tacitus: The Annals – The Hisstory – The Life of Cnaeus Julius Agricola – Germany and Its Tribes – A Dialogue on Oratory (në anglisht). Përkthyer nga Alfred John Church; William Jackson Brodribb. Random House. ISBN 978-039430953-8.
{{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)
Burime historiografike moderne
- Abbott, Frank Frost; Johnson, Allan Chester (1926). Municipal Administration in the Roman Empire (në anglisht). Prinston: Princeton University Press.
- B. Bahr, Ann Marie (2009). Christianity: Religions of the World (në anglisht). Infobase Publishing. ISBN 978-143810639-7.
- Beretta, Silvio (2017). Understanding China Today: An Exploration of Politics, Economics, Society, and International Relations (në anglisht). Springer. fq. 320. ISBN 978-331929625-8.
- Maria Antonietta Lozzi Bonaventura (2009). Roma antica. Viaggio nel tempo alla scoperta della location eterna (në italisht). Subiaco: Guide ITER. ISBN 978-88-8177-143-1.
- Brizzi, Giovanni (1997). Storia di Roma. 1. Dalle origini ad Azio (në italisht). Bolonja: Pàtron.
- Andrea Carandini (2004). "Palatino, Velia e Sacra via: paesaggi urbani attraverso il tempo". Workshop di Archeologia Classica (në italisht). Quaderni.
- Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.
- Andrea Carandini (2007). Roma il primo giorno (në italisht). Romë, Bari: Laterza.
- Andrea Carandini, red. (2012). Atlante di Roma antica (në italisht). Milano: Mondadori Electa. ISBN 978-88-370-8510-0.
- Cipolla, Carlo (1970). European Culture and Overseas Expansion (në anglisht). Londër: Pelican.
- Tim Cornell (1995). The Beginnings of Rome: Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (në anglisht). Routledge.
- Tim Cornell (2000). "The City-State in Latium". përmbledhur nga Mogens Herman Hansen (red.). A Comparative Study of Thirty City-state Cultures (në anglisht). Kgl. Danske Videnskabernes Selskab. fq. 212-214.
- Mauro Cristofani, red. (1990). La grande Roma dei Tarquini (në italisht). Roma: L'Erma di Bretschneider. ISBN 88-7062-684-9.
- R. D'Agostino, Peter (2005). Rome in America: Transnational Catholic Ideology from the Risorgimento to Fascism (në anglisht). University of North Carolina Press. ISBN 978-080786341-1.
- Dillon, Matthew; Garland, Lynda (2005). Ancient Rome: From the Early Republic to the Assassination of Julius Caesar (në anglisht). Routledge. ISBN 978-041522458-1.
- Duncan-Jones, Richard (1974). The Economy of the Roman Empire (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 0-521-20165-9.
- Andrew Erskine, red. (2012). A Companion to Ancient History (në anglisht). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-58153-7.
- Emilio Gabba (1976). Republican Rome: The Army and the Allies (në anglisht). Përkthyer nga P. J. Cuff. University of California Press.
- Emilio Gabba; etj. (1999). Introduzione alla storia di Roma (në italisht). Milano: LED. ISBN 88-7916-113-X.
- Gentile, Antonio (26 prill 2019). "Le strade portano tutte a Roma Capitale: "Caput Mundi"". IL POPOLO (në italisht). Marrë më 20 maj 2023.
- Andrea Giardina (2008). Roma Antica (në italisht). Roma-Bari: Editori Laterza. ISBN 978-88-420-7658-2.
- Andrea Giardina (2005). Profili di storia antica e medievale (në italisht). Vëll. 1. Laterza Edizioni Scolastiche.
- Marcel Le Glay; Jean-Louis Voisin; Yann Le Bohec (2002). Storia romana (në italisht). Il Mulino. ISBN 978-88-1508779-9.
- Erich S. Gruen (1986). The Hellenistic World and the Coming of Rome (në anglisht). Vëll. 1. University of California Press.
- Mogens Herman Hansen (2004). An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation (në anglisht). Danmarks Grundforskningsfond. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-814099-3.
- Karl-J. Hölkeskamp (2010). Reconstructing the Roman Republic: An Ancient Political Culture and Modern Research (në anglisht). Princeton University Press.
- Michel Humbert (1988). Le tribunat de la plèbe et le tribunal du peuple: remarques sur l'histoire de la provocatio ad populum (në frëngjisht). MEFRA.
- Massimiliano Liverotti (2007). Il grande libro dei misteri di Roma risolti e irrisolti (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-0894-3.
- Ralph W. Mathisen (2019). Ancient Roman Civilization: History and Sources, 753 BCE to 640 CE (në anglisht). Nju Jork Siti, Nju Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-084960-3. OCLC 1038024098.
- Fergus Millar (2002). "The Political Character of the Classical Roman Republic, 200–151 B.C.". Rome, the Greek World, and the East: The Roman Republic and the Augustan Revolution (në anglisht). University of North Carolina Press. fq. 136-138.
- Theodor Mommsen (1972). Storia di Roma antica (në italisht). Firence: Sansoni.
- Moralee, Jason (2017). Rome's Holy Mountain: The Capitoline Hill in Late Antiquity (në anglisht). Vëll. 1. Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780190492274.001.0001. ISBN 978-0-19-049229-8.
- Murphy, Trevor (2004). Pliny the Elder's Natural History: the Empire in the Encyclopedia (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 0-19-926288-8.
- Tina Najberg (2022). The Severan Marble Plan. Digital Forma Urbis Romae Project (në anglisht). Stanford University Press.
- Nelson, Eric (2001). The Complete Idiot's Guide to the Roman Empire (në anglisht). Alpha Books. ISBN 0-02-864151-5.
- John Nicols (2014). "2. Civic Patronage in the Late Republic – 3. Augustus and Civic Patronage". Civic Patronage in the Roman Empire (në anglisht). Leiden: Brill. fq. 21–124. ISBN 978-90-04-26171-6. OCLC 869672373.
- Pallottino, Massimo (1993). Origini e storia primitiva di Roma (në italisht). Milano: Rusconi. ISBN 88-18-88033-0.
- Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.
- Samuel Ball Platner (janar 1906). "The Septimontium and the Seven Hills". Classical Philology (në anglisht). 1 (1). University of Chicago Press: 69–80.
- Gabriella Poma (2009). Le istituzioni politiche del mondo romano (në italisht). Il Mulino. ISBN 978-88-1513430-1.
- David Stone Potter; D. J. Mattingly (1999). Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire (në anglisht). University of Michigan Press. ISBN 0-472-08568-9.
- Ramosino, Laura Cotta (2004). Plinio il Vecchio e la tradizione storica di Roma nella Naturalis historia (në anglisht). Aleksandri: Edizioni dell'Orso. ISBN 88-7694-695-0.
- Claudio Rendina (2007). Roma ieri, oggi e domani (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-1025-0.
- Giorgio Ruffolo (2004). Quando l'Italia era una superpotenza (në italisht). Einaudi.
- Bernardo Santalucia (1994). Studi di diritto penale romano (në italisht). Roma: L'Erma di Bretschneider. ISBN 88-7062-864-7.
- Walter Scheidel; Ian Morris; Richard P. Saller (2013). The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 18. ISBN 978-113905414-0. OCLC 1277066427. Marrë më 7 qershor 2022.
- Tina Squadrilli (1961). Vicende e monumenti di Roma (në italisht). Staderini.
- Stearns, Peter N. (2001). The Encyclopedia of World History (në anglisht). Houghton Mifflin. ISBN 0-395-65237-5.
- T. P. Wiseman (1995). Remus: A Roman Myth (në anglisht). Cambridge University Press.