Horacët dhe Kuriacët

Betimi Horacëve (1784), e Jacques-Louis David, Muzeu i Luvrit

Horacët dhe Kuriacët janë figura legjendare të Romës së Lashtë dhe Alba Longës, që luftuan me njëri-tjetrin në shërbim të vendeve të tyre.

Legjenda

Sipas versionit të transmetuar nga Tit Livi (Ab Urbe condita libri I, 24-25), gjatë mbretërimit të Tull Hostiliusit (shekulli VII p.e.s.) Roma dhe Alba Longa u futën në luftë, duke u përballur me rreshtime ushtrish përgjatë Fossae Cluiliae (në Via Appia e tanishme), në kufirin midis territoreve të tyre.

Por Roma dhe Alba Longa ndanin nëpërmjet mitit të Romulit një prejardhje të përbashkët të shenjtë që bënte të pakuptimtë këtë luftë, prandaj sovranët përkatës vendosën që t’ia besonin dy grupeve përfaqësuese faet e konfliktit midis dy qyteteve, duke shmangur derdhje të mëtejshme gjaku.

Për Romën do të zgjidheshin Horacët, tre vëllezër bijë të Publius Horaciusit, ndërsa për [[Alba Longa|Alba Longën tre binjakët Kuriacë, që do të përballeshin në një luftim me shpata. Tit Livi pohon se historianët nuk ishin të një mendjeje në përcaktimin se kusht nga dy treshet qe ajo romake; ai anonte nga Horacët sepse pjesa më e madhe e studjuesve zgjidhte atë version.

Luftimi midis Horacëve dhe Kuriacëve (1612-1613) i Cavalier d'Arpino, Palazzo dei Conservatori

Pasi nisi luftimi, gati menjëherë dy horacë do të vriteshin, ndërsa dy nga kuriacët pësuan vetëm plagosje të lehta; Horaci i tretë, që nuk kishte mundur ti përballonte i vetëm tre kundërshtarët, duke u gjendur në vështirësi, mendoi me dinakëri dhe bëri sikur ia mbathi drejtë Romës. Siç kishte parashikuar, tre kuriacët e ndoqën, por në vrapim u larguan midis tyre, sepse të plagosur në mënyra të ndryshme, ndiqnin me shpejtësi të ndryshme.

Në fillim u arrit nga kuriaci që nuk ishte plagosur dhe, duke u kthyer befasisht, e depërtoi me shpatë. Rinisi të vraponte dhe u arrit nga secili nga dy të tjerët, që për shkak të plagëve ishin të lodhur dhe e pati të lehtë ti vriste njëri pas tjetrit. Fitorja e Horacit qe në këtë mënyrë fitorja e Romës, ndaj të cilës Alba Longa u nënshtrua.

I ashtuquajturi Varr i Horacëve dhe Kuriacëve në Albano Laziale

Kamila Horacia, motra e Horacit të mbijetuar, ishte e fejuar me një nga kuriacët e vrarë dhe e qortoi ashpërsisht për krimin të vëllain, sa që ai e vrau për ti mbyllur gojën. Për tu pastruar u desh të kalonte nën zgjedhën e Tigillum Sororium,[1] që që atëherë romakët e festonin si rit purifikimi të ushtarëve çdo 1 tetor.

Gjithashtu, për proçesin ndaj krimit të perduellio (krim kundër lirisë së qytetarit, krim që në të vërtetë u sanksionuan pas fazës mbretërore të Romës,[2]), për të cilin ishte njollosur duke vrarë Kamila Horacian, jeta e të cilës – duke qenë e pa njohur me duelin e vendosur – ishte e shenjtë sipas ligjit, Tull Hostiliusi vendosi, sipas legjendës së përpunuar në përgjatë kohës, gjykatës apostafat: duumviri perduellionis (edhe ata në të vërtetë i përkasin fazës pasuese republikane[3]).

Lidhjet farefisnore midis Horacëve dhe Kuriacëve ishin të gërshetuara më tej, sipas versioneve pasuese të legjendës, duke Sabina – e lindur në Alba Longë, por e natyralizuar romake – qoftë motra e një prej Kuriacëve, qoftë gruaja e Mark Horaciusit.

Realteti historik

Skenë e luftimit midis Horacëve dhe Kuriacëve, ilustrim nga Alfred J. Church i Historisë së Tit Livit, 1895

Në Romën e Lashtë gjenden dëshmi të periudhës augustiane që kanë të bëjnë me legjendën, si një kolonë e Forumit Romak, në të cilën pretendohej se ishin varur mbetjet e Kuriacëve dhe Mauzoleu i Horacëve në miljen e gjashtë të Via Appia.

Në Albano Laziale, përgjatë Via della Stella të tanishme, gjendet një varr i Periudhës së Vonë Republikane i quajtur i "Horacëve dhe Kuriacëve", por teorizohet se bëhet fjalë për varrin e personazheve të tjerë.

Në të vërtetë lufta midis Romës dhe Alba Longës qe mizore dhe mbreti i qytetit të mundur, Metius Fufetius, do të copëtohej.

Ka që tregon Giovanni in Campo Orazio, në terrinorin Polit të tanishëm, si vendin ku ndodhi beteja mizore.

Horacët dhe Kuriacët në arte

Letërsi

  • Personazhet e kësaj përballjeje janë përmendur nga Dantja te Komedia Hyjnore: Che i tre a' tre pugnar per lui ancora.[4]

Piktura

  • Betimi i Horacëve, pikturë e vitit 1784 nga piktori romantik francez, Jacques-Louis David.
  • Luftimi midis Horacëve dhe Kuriacëve, afresk i Cavalier d'Arpino, realizuar midis viteve 1612 dhe 1613, në sallën homonime të Palazzo dei Conservatori në Romë.

Teatër

  • Horace e Pierre Corneille, traggedi në frëngjisht e vitit 1640.
  • Gli Orazi e i Curiazi e Domenico Cimarosa, opera në tre akte mbi libretin e Antonio Simeone Sografit, vënia në skenë për herë të parë e të cilës do të zhvillohej në Teatro La Fenice të Venecias më 26 dhjetor 1796.
  • Orazi e Curiazi e Saverio Mercadante, opera në tre akte mbi libretin e Salvadore Cammarano, e vënë për herë të parë në skenë në Teatro San Carlo të Napolit më 10 nëntor 1846.
  • The Horatian - Three Songs e Heiner Goebbels.
  • Horcët dhe Kuriacët (1934) është edhe një nga dramat didaktike të shkruara nga Bertold Brecht.

Kinema

  • Horacët dhe Kuriacët, metrazh i shkurtër filmi pa zë i vitit 1910.
  • Orazi e Curiazi , film i vitit 1961 i Ferdinando Baldit dhe Terence Young.
  • Orazi e Curiazi 3-2, film-revizionist që e trajton mitin në mënyrën e një farse, nga Giorgio Mariuzzo (1977).

Shiko gjithashtu

Citime fundore

  1. ↑ Tit Livi, Ab Urbe condita libri, I, 48. Is quibusdam piacularibus sacrificiis factis quae deinde genti Horatiae tradita sunt, transmisso per viam tigillo, capite adoperto velut sub iugum misit iuvenem.
  2. ↑ Osservazioni sulla repressione criminale romana in età regia, Bernardo Santalucia, fq. 45, § 5
  3. ↑ Osservazioni sulla repressione criminale romana in età regia, Bernardo Santalucia, fq. 46, § 6
  4. ↑ Dante Alighieri, Komedia Hyjnore, Parajsa, Kënga VI, 39.

Bibliografia

Burime të lashta

Burime historiografike moderne

  • Dante Alighieri, Komedia Hyjnore, Parajsa, Kënga VI, 39.
  • Luigi Amirante (1991). "Sulla "provocatio ad populum" fino al 300". Studi di storia costituzionale romana (në italisht). Napoli: Jovene. fq. 77–119.
  • Luigi Amirante (1986). "A proposito della "provocatio ad populum" fino al 300". Iura (në italisht). 37.
  • Alberto Angela (2017). Una giornata nell'antica Roma. Vita quotidiana, segreti e curiosità. Rai Eri (në italisht). Milano: Mondadori. ISBN 978-88-04-66668-4.
  • Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 333–809. JSTOR 1005773. {{cite journal}}: Lidhje e Wikipedia Library në |url= (Ndihmë!)
  • Arnaldo Biscardi (1973). Aspetti del fenomeno processuale nell'esperienza giuridica romana (në italisht). Milano: Edittore Cisalpino-Goliardica.
  • Maria Antonietta Lozzi Bonaventura (2009). Roma antica. Viaggio nel tempo alla scoperta della location eterna (në italisht). Subiaco: Guide ITER. ISBN 978-88-8177-143-1.
  • Brizzi, Giovanni (1997). Storia di Roma. 1. Dalle origini ad Azio (në italisht). Bolonja: Pàtron.
  • Carlos Cabanillas; Santiago Apóstol (2003). "La vida cotidiana en Roma". Santiagoapostol.net (në spanjisht). Arkivuar nga origjinali më 10 prill 2012.
  • Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.
  • Andrea Carandini (2007). Roma il primo giorno (në italisht). Romë, Bari: Laterza.
  • Andrea Carandini, red. (2012). Atlante di Roma antica (në italisht). Milano: Mondadori Electa. ISBN 978-88-370-8510-0.
  • Jérôme Carcopino (1971). La vita quotidiana a Roma (në italisht). Bari: Universale Laterza.
  • Mauro Cristofani, red. (1990). La grande Roma dei Tarquini (në italisht). Roma: L'Erma di Bretschneider. ISBN 88-7062-684-9.
  • Dillon, Matthew; Garland, Lynda (2005). Ancient Rome: From the Early Republic to the Assassination of Julius Caesar (në anglisht). Routledge. ISBN 978-041522458-1.
  • Andrew Erskine, red. (2012). A Companion to Ancient History (në anglisht). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-58153-7.
  • Pietro De Francisci (1968). Sintesi storica del diritto romano (në italisht). Roma.
  • Emilio Gabba (1976). Republican Rome: The Army and the Allies (në anglisht). Përkthyer nga P. J. Cuff. University of California Press.
  • Emilio Gabba; etj. (1999). Introduzione alla storia di Roma (në italisht). Milano: LED. ISBN 88-7916-113-X.
  • Andrea Giardina (2008). Roma Antica (në italisht). Roma-Bari: Editori Laterza. ISBN 978-88-420-7658-2.
  • Andrea Giardina (1993). L'uomo romano (në italisht). Economica Laterza.
  • Andrea Giardina (2005). Profili di storia antica e medievale (në italisht). Vëll. 1. Laterza Edizioni Scolastiche.
  • Erich S. Gruen (1986). The Hellenistic World and the Coming of Rome (në anglisht). Vëll. 1. University of California Press.
  • Karl-J. Hölkeskamp (2010). Reconstructing the Roman Republic: An Ancient Political Culture and Modern Research (në anglisht). Princeton University Press.
  • Massimiliano Liverotti (2007). Il grande libro dei misteri di Roma risolti e irrisolti (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-0894-3.
  • Ralph W. Mathisen (2019). Ancient Roman Civilization: History and Sources, 753 BCE to 640 CE (në anglisht). Nju Jork Siti, Nju Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-084960-3. OCLC 1038024098.
  • Fergus Millar (2002). "The Political Character of the Classical Roman Republic, 200–151 B.C.". Rome, the Greek World, and the East: The Roman Republic and the Augustan Revolution (në anglisht). University of North Carolina Press. fq. 136-138.
  • Theodor Mommsen (1972). Storia di Roma antica (në italisht). Firence: Sansoni.
  • Moralee, Jason (2017). Rome's Holy Mountain: The Capitoline Hill in Late Antiquity (në anglisht). Vëll. 1. Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780190492274.001.0001. ISBN 978-0-19-049229-8.
  • Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990) – for Prosper's hagiographic portrayal of Leo.
  • Pallottino, Massimo (1993). Origini e storia primitiva di Roma (në italisht). Milano: Rusconi. ISBN 88-18-88033-0.
  • Ugo Enrico Paoli (2005). Vita romana (në italisht). Oscar Mondadori.
  • Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.
  • David Stone Potter; D. J. Mattingly (1999). Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire (në anglisht). University of Michigan Press. ISBN 0-472-08568-9.
  • Claudio Rendina (2007). Roma ieri, oggi e domani (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-1025-0.
  • Bernardo Santalucia, Osservazioni sulla repressione criminale romana in età regia.
  • Bernardo Santalucia (1994). Studi di diritto penale romano (në italisht). Roma: L'Erma di Bretschneider. ISBN 88-7062-864-7.
  • Tina Squadrilli (1961). Vicende e monumenti di Roma (në italisht). Staderini.
  • Romolo Augusto Staccioli (1985). La Roma di Augusto (në italisht). Novara: De Agostini.
  • Koenraad Verboven (2011). "Friendship Among the Romans". The Oxford Handbook of Social Relations in the Roman World (në anglisht). Oxford University Press. fq. 413–414.

Lidhje të jashtme

  • Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Horacët dhe Kuriacët.
  • "Horatii and Curiatii". Encyclopædia Britannica (në anglisht).
Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.