Kwas jodowy

Kwas jodowy
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
podst.	hydroksy-λ5-jodanodion
addyt.	hydroksydodioksydojod
wodor.	wodoro(dioksydojodan)
	Inne nazwy i oznaczenia
półsyst.	kwas jodowy
Stocka	kwas jodowy(V)
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	białe kryształy
Wzór Hilla	HIO3
Inne wzory	HOIO2
Masa molowa	175,91 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	7782-68-5
PubChem	24345
SMILES
	OI(=O)=O
InChI
	InChI=1S/HIO3/c2-1(3)4/h(H,2,3,4)
	InChIKey
	ICIWUVCWSCSTAQ-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Gęstość
	4,63 g/cm³; ciało stałe
	Rozpuszczalność w wodzie
	269 (20 °C)
	w innych rozpuszczalnikach
	metanol
Temperatura rozkładu	110 °C
Wartość pK	pKa 0,75
Budowa
Układ krystalograficzny	rombowy
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H272, H314
Zwroty P	P220, P280, P305+P351+P338, P310
	NFPA 704
	0 3 1 OX
	Podobne związki
Inne aniony	kwas chlorowy, kwas bromowy
Podobne związki	tlenowe kwasy jodu
Pochodne sole	jodany, np. jodan potasu, jodan sodu
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Kwas jodowy, HIO₃ – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenowych kwasów jodu. Atomem centralnym kwasu jodowego jest jod na V stopniu utlenienia.

Otrzymywanie

Metody otrzymywania kwasu jodowego:

rozpuszczenie pięciotlenku jodu w wodzie^[4]:

I₂O₅ + H₂O ⇄ 2HIO₃

reakcja jodanu baru z kwasem siarkowym^[1]:

Ba(IO₃)₂ + H₂SO₄ → 2HIO₃ + BaSO₄↓

utlenianie jodu, np.^[1]:

3I₂ + 10HNO₃ → 6HIO₃ + 10NO + 2H₂O

I₂ + 5H₂O₂ → 2HIO₃ + 4H₂O

I₂ + 5Cl₂ + 6H₂O → 2HIO₃ + 10HCl

Utlenianie można przeprowadzić też metodą elektrolityczną^[4].

Właściwości

Czysty kwas jodowy tworzy białe rombowe kryształy^[1], dobrze rozpuszczalne w wodzie^[2] i w 87%-owym etanolu, słabo rozpuszczalne w kwasie azotowym^[5]. Jest stosunkowo słabym kwasem o pKa = 0,8^[1]. Jest silnym utleniaczem w kwasowym środowisku, przy czym redukuje się on do jodu (I₂), np.^[4]^[1]:

HIO₃ + 5HI → 3I₂ + 3H₂O

2HIO₃ + 5H₂S → I₂ + 6H₂O + 5S↓

lub jodków (I⁻), np.^[4]:

IO₃⁻ + 3SO₃²⁻ → I⁻ + 3SO₄²⁻

W specjalnych warunkach (bardzo niskie pH i wysokie stężenie jonu chlorkowego, np. w stężonym kwasie chlorowodorowym), kwas jodowy zostaje zredukowany do trichlorku jodu, ICl₃.

Jest to jeden z najbardziej stabilnych termicznie kwasów spośród oksokwasów fluorowców. Po podgrzaniu do 75 °C odwadnia się do kwasu pirojodowego, HI₃O₈ (HIO₃·I₂O₅), a w 200 °C do pięciotlenku jodu I₂O₅^[4], który przy dalszym ogrzewaniu (300 °C) rozkłada się do jodu i tlenu^[4]:

12HIO₃ → 4HI₃O₈ → 6I₂O₅ → 6I₂ + 15O₂

Zastosowanie

Kwas jodowy jest używany jako silny utleniacz, np. w miareczkowaniu redoks, m.in. w jodometrii, gdzie wykorzystuje się go do generowania jodu z jodków^[1].

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 PradyotP. Patnaik PradyotP., Handbook of Inorganic Chemicals, London: McGraw-Hill, 2003, s. 395–397, ISBN 0-07-049439-8 (ang.).
1 2 3 David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-67, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
↑ Kwas jodowy [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 58060 .
1 2 3 4 5 6 Norman N.N.N. Greenwood Norman N.N.N., AlanA. Earnshaw AlanA., Chemistry of the Elements, wyd. 2, Oxford–Boston: Butterworth-Heinemann, 1997, s. 852, 863, DOI: 10.1016/C2009-0-30414-6, ISBN 0-7506-3365-4 (ang.).
↑ JanuszJ. Supniewski JanuszJ., Preparatyka nieorganiczna, Wydawnictwa Naukowe PWN, 1958 .

[Patnaik-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 PradyotP. Patnaik PradyotP., Handbook of Inorganic Chemicals, London: McGraw-Hill, 2003, s. 395–397, ISBN 0-07-049439-8 (ang.).

[CRC-2] 1 2 3 David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-67, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).

[SA-3] Kwas jodowy [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 58060 .

[GE-4] 1 2 3 4 5 6 Norman N.N.N. Greenwood Norman N.N.N., AlanA. Earnshaw AlanA., Chemistry of the Elements, wyd. 2, Oxford–Boston: Butterworth-Heinemann, 1997, s. 852, 863, DOI: 10.1016/C2009-0-30414-6, ISBN 0-7506-3365-4 (ang.).

[5] JanuszJ. Supniewski JanuszJ., Preparatyka nieorganiczna, Wydawnictwa Naukowe PWN, 1958 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]