Honestiores dhe humiliores

Në Perandorinë e Vonë Romake, honestiores dhe humiliores u shfaqën si dy dallime të gjera të status shoqëror dhe ligjor, ku personat që mbanin poste të larta quheshin honores, ndërsa personat e e pashquar, të përulur dhe modestë, quheshin humiliores.^[1][2][3] Ndarja do të fillonte të bëhej e dukshme afër fundit të shekullit të II të erës sonë^[4] si në Perandorinë e Vonë Romake (mbi të gjitha në pjesën e saj Perëndimore), ashtu dhe në Mbretëritë Barbare, veçanërisht në atë visigote (ku honestiores quheshin po në latinisht maiores), ku këto dallime do të përcaktonin pozicionin shoqëror të njerëzve të lirë, që nuk mbanin asnjë detyrë.

Origjina e kësaj ndarjeje shoqërore, që injoronte dallimin tradicional midis patricëve dhe plebejve, dhe dinjiteti thelbësor i njeriut të lirë të panënshtruar ndaj skllavërisë, do të prodhohej pas shekullit të II. Humiliores, pavarësisht satusit të tyre si shtetas romakë, mund ti nënshtroheshin torturës, mënyrë e marrjes në pyetje, apo ndëshkimeve që më parë ju rezervoheshin skllevërve. Megjithatë edhe honestiores mund të ishin objekt i torturës, nëse akuzoheshin ose dëshmitarë në ndonjë çështje, si ato të tradhëtisë.^[5]

Dhënia e shtetësisë së përgjithshme të të gjithë banorëve të lirë të perandorisë në vitin 212 të erës sonë duket se e përforcoi ndarjen midis klasave të larta dhe të ulta. Pasi parimet e barazisë qytetare përgjatë Republikës Romake degraduan, humiliores u bënë gjithmonë e më shumë subjekte të ndëshkimeve më të ashpra ligjiore, siç ishin ndëshkimet trupore ose poshtërimi publik, më parë të rezervuara për skllevërit.^[6][7][8][9] Honestiores i ruajtën të drejtat që ishin mbajtur nga të gjithë qytetarët romakë, të paktën në teori, gjatë Republikës Romake, duke përfshirë lirinë nga ndëshkimet trupore dhe kapitale.^{[10] [11]}

Paul B. Duff e karakterizon sjelljen e elitës përkundrejtë humiliores si një lloj përbuzjeje duke i konsideruar ata si përtac dhe të pandershëm.^[12]

Etimologjikisht humiliores (humilior në njëjës) do të thotë më të ndershmit ose më të nderuarit.^[13] Koncepti i nderit ose nderimit është një pjesë thelbësore për justifikimin ideologjik të mbizotërimit të fisnikërisë si një klasë e privilegjuar gjatë Periudhës Romake.

Personat e rangut senatorial dhe ekuestër dhe atë që kishin mbajtur një postë në nivelin e dekurionit ose më të lartë zotëronin nderime më të mëdha dhe kështu quheshin honestiores.^[14][15] Gjithashtu, pas krishtërizimit të perandorisë, mes honestiores do të përfshiheshin edhe peshkopët. Honestiores përbënin rreth 1% të popullsisë romake.

Midis honestiores dhe humiliores kishte një klasë të ndërmjetme, që zotëronte njëfarë pasurie, e përbërë nga tregtarë dhe pronarë të mesëm tokash, disa prej të cilëve të rangut kurial, që nuk duket se kanë përbërë një klasë më vete: më të pasurit bënin pjesë në shtresën më të ulët të honestiores dhe më të varfrit në shtresën më të lartë të humiliores. Priftërinjtë dhe diakonët duket se bënin pjesë te kjo shtresë.

Etimologjikisht fjala do të thotë më i përuluri, më i varfri.^[16] Humiliores (humilior në njëjës) ishin ata që gjendeshin të ulur përtokë (ad humum). Të poshtëroheshe donte të thoshte të të përuleshe, pasi supozohej se toka është më e ulta (infima) që ndodhet në botë.^[17]

Humiliores ishte çdo person i lirë, që mbante shtetësinë romake pa patuar arritur privilegjet e posteve të larta, duke përfshirë punëtorët e zakonshëm, skllevërit e liruar (liberti), peregrini (njerëz të lirë që nuk gëzonin qytetarinë, por që jetonin brenda perandorisë),^[18] bujkrobërit dhe coloni.^[19]