Skulptura Longobarde

*Altare del duca Rachis*, gur istrian, 737-744. Cividale del Friuli, Museo Cristiano.

Skulptura Longobarde përfaqëson një nga shfaqjet më elegante të Artit të Mesjetës së Hershme. Tipike të skulpturës longobarde janë paraqitjet zoomorfe dhe me dizajne gjeometrike; mes shfaqjeve të tij të mbijetuara deri në ditët tona, përfshihen panele altarësh, burime pagëzimore dhe mbi të gjitha përmendore të shkëlqyera me basorelieve fitomorfe.

Një grup prej shtatë vendesh me dëshmi të dendura arkitektonike, piktorike dhe skulpturore e Artit Longobard, duke të përfshira në vargun e siteve "Longobardi in Italia: i luoghi del potere", është pranuar në Listën e trashëgimisë botërore të njerëzimit të UNESCO-s në qershor të vitit 2011.

Teknikat

Relievi

Relievi në gurë, mermer apo stuko ka funksion mbi të gjitha dekorativ për elementet arkitekturorë si kapitelet, kornizat, kamaret. Mbi sipërfaqe paraqiten elemente vegjetale në brendësi të të cilave shfaqen figura zoomorfe. Figura njerëzore shfaqet rrallë, në forma pak a shumë natyrore dhe pak të ngritura nga fundi. Struktura e dekorimit artikulohet në gërshetime komplekse elementesh vegjetale (spërdredhje).

Veprat

*Pluteo di Teodote* me grifonë të ardhur nga oratori i San Michele alla Pusterla, fillimi i shekullit të VIII. Musei Civici di Pavia

Plutejtë e Teodotes, të dy të ruajtur në Pavia, ishin pjesë e orendive liturgjike të oratorit të San Michele alla Pusterla në manastirin e Santa Maria Teodotes. I përkasin gjysmës së parë të shekullit të VIII dhe paraqesin, përkatësisht, Pemën e Jetës midis dragonjsh detar me krahë dhe pallonjsh që pinë nga një burim i kryesuar nga kryq (simbol i burimit të hirit hyjnor).^[1]

Po në Pavia ruhet Pllaka e varrit të dukës Adaloaldo, që i përket vitit 718 dhe mban një mbishkrim të gjatë të pasuruar nga basorelieve me subjekt vegjetal, ndërsa i admirueshëm është rafinimi i ekzekutimit të Pllakës së varrit të San Cumiano-s, pranë muzeut të Abbazia di San Colombano të Bobios: që daton nga vitet e mbretërimit të Liutprandit, e cila bart edhe ajo një mbishkrim qendror, të vendosur midis një kornize të dyfishtë me motive gjeometrike (varg kryqesh) dhe fitomorfe (lastarë hardhie). Të shquara edhe, në brendësi ë bazilikës abaciale, një vaskë e vjetër pagëzimore me dekorime anësore (motive me thurje), ndërsa në kriptën e anëve të Varrit të Shën Kolumbanit, ndodhen dy pllaka varri (pluteus) të dy abatëve pasues të shenjtit irlandez Shën Atala dhe Shën Bertulfi; e para paraqet një Pemë të Jetës me dekorime kelte femërore dhe mashkulore të frutave të pemës, pluteu i dytë është më kompleks dhe etiketohet si Unaza e Jetës duke u përbërë nga dy rrathë të dekoruar që paraqesin jetën tokësore në të majtë të asaj të përtejme, në të djathtë të vendosura midis një rrethi të mëtejshëm në formë tete që simbolizon pafundësinë dhe universin dhe dekore të tjera longobardo-kelte.

*Pllakë me pallua*, gjysma e dytë e shek. VIII, Bresha, Museo di Santa Giulia.

Midis veprave skulpturore të mbijetuara deri në ditët tona, spikat në Tempullthin Longobard të Cividale del Friuli, Altari i Rachis, shembull tipik artistik i "Rilindjes Liutprandee": prirja, e njohur pikërisht duke nisur nga mbretërimi i Liutprandit, priret ta integroj Artin Longobard me ndikimet romake.^[1] Altari, i realizuar në gjysmën e parë të shekullit të VIII, është i dekoruar me disa panele të skalitur me basorelieve që paraqesin skena nga jeta e Jezu Krishtit. Po në Cividale konservohet, pranë Museo archeologico nazionale, Fonte battesimale del patriarca Callisto, edhe ai i datuar nga shekulli VIII; tetëkëndor, bart disa basorelieve elegante në pjesën e poshtme (kryqi, simbolet e ungjilltarëve) dh i kryesuar nga një tegurio. Edhe ai tetëkëndor, ky i mbështetur nga kolona korintike dhe i ritmuar nga harqe të gjerë të plotë, të cilët janë zbukuruar nga mbishkrime dhe nga motive bimore, shtazore dhe gjeometrike.^[2]

*Fragment i pluteut me kokë qengji,* Musei civici di Pavia

Midis shembujve më të mirë të Rilindjes Liutprandee është edhe fragmenti i pluteut me kokën e qengjit në aktin e zgjatimit drejtë një kantharosi të ardhur nga siti i ish Palazzo Reale të Corteolona-s (tashmë në Musei civici di Pavia), që karakterizohet përkundrejtë pjesës më të madhe të basorelieveve bashkëkohës për cilësinë e lartë: dalja e relieveve është shumë e thellë, sipërfaqet janë mjaft të lëmuara (edhe në pjesën e mbrapme) nëpërmjet limash dhe abrazivësh, sa që nuk dallohen shenja daltash, karakteristika të përhapura në skulpturën e vonë romake, por shumë të rralla në prodhimin e shekullit të VIII.^[3] Po në Musei Civici di Pavia ruhet një nga shembuj mëse të rrallë të bronzistikës së Periudhës Longobarde: Bronzeti që paraqet një luftëtar që daton nga shekulli VIII.

Në San Giorgio di Valpolicella shënohen dekorimet e arkivoltave, ndërsa në Abacinë e San Pietro in Valle, qendër e rëndësishme fetare e Dukatit të Spoletos, ruhet Pllaka e Orso.

Në Bresha, në Kishën e San Salvatores, në brendësi të itinerarit ekspozitiv të Museo di Santa Giulia, gjendet një Pllakë me pallua me gjasa e ardhur nga një ambon, një nga përfaqsueset dhe shembujt e rafinuar të Skulpturës Longobarde të gjysmës së dytë të shekullit të VIII.^[4]

Shiko gjithashtu

Arti paleokristian
Arkitektura Paleokristiane
Arti i Dyndjeve Barbare
Arti Ravenas
Monumentet paleokristiane të Ramenës
Arti dhe Arkitektura e Repoblación
Arkitektura Asturiane
Arkitektura Mesjetare Skandinave
Periudhat në historinë e artit perëndimor
Dyndjet Barbare
Mbretëritë Barbare
Bizhuteritë e lashta romake
Arti Mesjetar
Arti dhe Arkitektura Para-Romanike
Arti Anglo-Sakson
Arkitektura Anglo-Saksone
Arti dhe Arkitektura Merovinge
Arti dhe Arkitektura Visigote
Arkitektura Visigote
Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike
Arti Karoling
Arkitektura Karolinge
Arti Viking
Mbretëria e Longobardëve
Arti Longobard
Arkitektura Longobarde
Piktura Longobarde
Argjendaria Longobarde
Varangianët
Anijet Mesjetare
Luftërat Avaro-Bizantine
Arti gotik
Arti Romanik
Arkitektura e Skocisë në Periudhën Romake
Bota Greko-Romake
Arti mesjetar në Shqipëri
Gjermanikët
Lista e fiseve të hershme gjermanike
Longobardët
Lista e mbretërve frankë
Gotët
Visigotët
Ostrogotët
Vandalët
Teutonët
Skithët
Arti romak
Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
Agger
Arkitektura Romake
Arti Arkaik Romak
Arti Romak Plebe
Arti romak
Beteja e Pyllit Teutoburg
Burgus
Cannaba
Castellum
Castra
Vardariotai
Domus
Goto-grekët
Kolonia Romake
Kopshtet romake
Kultura e Romës së lashtë
Llaçi romak
Masakra e Latinëve
Plaçkitja Vandale e Romës
Plaçkitja Visigote e Romës
Portretizimi Romak
Prokopi i Çezaresë
Romanitas
Romanizimi (kulturor)
Shtëpia Romake
Skulptura Romake
Tempulli Romak
Ura romake
Urbanistika Romake

Citime fundore

1 2 De Vecchi, Pierluigi; Elda Cerchiari Necchi (1991). "Tomo II: I Longobardi in Italia". L'arte nel tempo (në italisht). Vëll. 1. Milano: Bompiani. fq. 311. ISBN 88-450-4219-7.
↑ De Vecchi, Pierluigi; Elda Cerchiari Necchi (1991). "Tomo II: I Longobardi in Italia". L'arte nel tempo (në italisht). Vëll. 1. Milano: Bompiani. fq. 316. ISBN 88-450-4219-7.
↑ Lomartire, Saverio. Commacini e "marmorarii". Temi e tecniche della scultura nella Langobardia maior tra VII e VIII secolo (në italisht). Marrë më 28 maj 2021 – nëpërmjet Academia.edu.
↑ Carlo Bertelli (2001). "I cicli pittorici e gli stucchi della basilica di San Salvatore". përmbledhur nga Renata Stradiotti (red.). San Salvatore - Santa Giulia a Brescia. Il monastero nella storia (në italisht). Milano: Skira. fq. 84.

Bibliografia

Jean-Pierre Adam (2003). L'arte di costruire presso i romani. Materiali e tecniche (në italisht). Editore: Longanesi.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Vendodhja e shtëpisë botuese (lidhja)
Adorno, Piero (1992). "L'Alto Medioevo". L'arte italiana (në italisht). Vëll. 1.II. Firenze: D'Anna. fq. 558–579.
i Altet, Xavier Barral (1994). Bertelli, Carlo (red.). La pittura in Italia: Volume 9 – L'Altomedioevo (në italisht). Milano: Electa. ISBN 978-88-435-3978-9.
Maria Giovanna Arcamone (1984). Giovanni Pugliese Carratelli (red.). Magistra barbaritas, i barbari in Italia (në italisht). Milano: Libri Scheiwiller. ISBN 978-88-7644018-2.
Arslan, E. A. (1996). "Longobardi". Enciclopedia dell'Arte Medievale (në italisht). Vëll. 7. Romë: Istituto della Enciclopedia Italiana.
V. I. Atroshenko; Judith Collins (1985). The Origins of the Romanesque (në anglisht). Londër: Lund Humphries. ISBN 0-85331-487-X.
B. Bahr, Ann Marie (2009). Christianity: Religions of the World (në anglisht). Infobase Publishing. ISBN 978-143810639-7.
Ranuccio Bianchi Bandinelli; Mario Torelli (1967). "Arte Plebea". Dialoghi di Archeologia (në italisht). 1: 74–76.
Bede i Venerueshmi (1843). "III. The Lives of the Holy Abbots of Wearmouth and Jarrow". përmbledhur nga John Allen Gilles (red.). The Bibliographical Writings and Letters of Venerable Bede (në anglisht). Vëll. II. James Bohn. fq. 83–102.
Henry Adams Bellows, red. (1936). The Poetic Edda (në anglisht). Princeton University Press.
Carlo Bertelli (2001). "I cicli pittorici e gli stucchi della basilica di San Salvatore". përmbledhur nga Renata Stradiotti (red.). San Salvatore - Santa Giulia a Brescia. Il monastero nella storia (në italisht). Milano: Skira.
F. Betti (1996). "LIUTPRANDO". Enciclopedia dell'Arte Medievale (në italisht). Istituto dell’Enciclopedia Italiana.
Boltin, Lee, red. (1977). Treasures of Early Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D.: From the Collections of the National Museum of Ireland (në anglisht). Royal Irish Academy, Trinity College, Dublin, Metropolitan Museum of Art. ISBN 0-87099-164-7.
A. C. Bouman (1965). "The Franks Casket". Neophilologus (në anglisht). 3: 241–249.
Brubaker, Leslie; Haldon, John F. (2011). Byzantium in the Iconoclast Era, c. 680–850: A History (në anglisht). Cambridge University Press.
Viscount James Bryce Bryce (1902). Hans Ferdinand Helmolt (red.). The World's History: The Mediterranean nations (në anglisht). Londër: William Heinemann.
Emma C. Bunker; Bruce Chatwin; Ann Elizabeth Farkas (1970). Animal Style Art from East to West (në anglisht). Asia Society.
Bunker, Emma C. (2002). Nomadic Art of the Eastern Eurasian Steppes: the Eugene V. Thaw and Other New York Collections (në anglisht). New York: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 978-030009688-0.
G. Bertelli Buquicchio (1992). "Benevento". Enciclopedia dell'Arte Medievale (në italisht). Romë.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
Michel Bur (1986). "La maison forte au Moyen Age" (në frëngjisht). Actes de la table ronde de Nancy, Pont-à-Mousson, 1984, Paris: Ed. CNRS.
J. B. Bury (1889). History of the Later Roman Empire (në anglisht). Vëll. 1. Londër: Macmillan.
Carroll, Warren (1993). The Glory of Christendom (në anglisht). Front Royal, VA: Christendom Press.
Procopi i Çezaresë (1916). The History of the Wars (në anglisht). Përkthyer nga H. B. Dewing. Cambridge University Press.
Paul Diakoni (2000). Antonio Zanella (red.). Storia dei Longobardi (në italisht dhe latinisht). Bruno Luiselli. Milano: Biblioteca Universale Rizzoli. ISBN 88-17-16824-6.
Jerrilynn D. Dodds (1988). "VISIGOTHIC ART". Dictionary of the Middle Ages (në anglisht). Vëll. 12. New York: Sons of Charles Scribner. fq. 465–467. ISBN 978-068418278-0.
Nancy Edwards (2023). Life in Early Medieval Wales (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-873321-8.
Effros, Bonnie (14 qershor 2012). Uncovering the Germanic Past: Merovingian Archaeology in France, 1830–1914 (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-969671-0.
Garland, Lynda (1999). Byzantine Empresses, Women and Power in Byzantium, AD 527-1204 (në anglisht). Londër dhe Nju Jork: Routledge. ISBN 0-415-14688-7 – nëpërmjet Internet Archive.
Andrea Giardina (2005). Profili di storia antica e medievale (në italisht). Vëll. 1. Laterza Edizioni Scolastiche.
Gibbon, Edward (2015). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Vëll. 4. Cambridge University Press. ISBN 978-113933357-3.
Gillett, Andrew (2001). "Rome, Ravenna and the Last Western Emperors". Papers of the British School at Rome (në anglisht). 69 (69). British School at Rome: 131–167. doi:10.1017/S0068246200001781. JSTOR 40311008.
González-García, Antonio César; Belmonte, Juan Antonio (1 korrik 2015). "The Orientation of Pre-Romanesque Churches in the Iberian Peninsula". Nexus Network Journal (në anglisht). 17 (2): 353–377. doi:10.1007/s00004-014-0231-7. ISSN 1522-4600. S2CID 253593505.
Gregory, Timothy (2010). A History of Byzantium (në anglisht). Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-8471-7.
Haldon, John F. (1984). Byzantine Praetorians: An Administrative, Institutional and Social Survey of the Opsikion and Tagmata, c. 580–900 (në anglisht). Bon: Dr. Rudolf Habelt GmbH.
Haldon, John F.; Kennedy, Hugh N. (2012). "Regional Identities and Military Power: Byzantium and Islam, ca. 600–750". përmbledhur nga Walter Pohl; Clemens Gantner; Richard Payne (red.). Visions of Community in the Post-Roman World: The West, Byzantium and the Islamic World, 300–1100 (në anglisht). Ashgate. fq. 317–353.
Kyle Harper (2017). The Fate of Rome: Climate, Disease, and the End of An Empire (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-16683-4. OCLC 1135813827.
Günther Haseloff (1979). Kunststile des frühen Mittelalters – Völkerwanderungs – und Merowingerzeit (në gjermanisht). Funden des Württembergischen Landesmuseums Stuttgart Hrsg. vom Württembergischen Lendesmuseum.
Lotte Hedeager (2000). "Migration Period Europe: The Formation of a Political Mentality". përmbledhur nga Frans Theuws; Janet Laughland Nelson (red.). Rituals of Power: From Late Antiquity to the Early Middle Ages (në anglisht). Brill. fq. 15–58. ISBN 978-90-04-10902-5.
Peter Heather (2006). The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians (në anglisht). Oxford University Press.
Peregrine Horden; Nicholas Purcell (2000). The Corrupting Sea: A Study of Mediterranean History (në anglisht). Wiley-Blackwell. ISBN 978-063121890-6.
Hourihane, Colum, red. (2012). "Visigothic art". The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture (në anglisht). Vëll. 6. Stave to Zyvele. Oksford: Oxford University Press. fq. 316-318. ISBN 978-0-19-539536-5. Marrë më 13 korrik 2025.
Jean Hubert; Jean Porcher; Wolfgang Fritz Volbach (1980). L'Europa delle invasioni barbariche (në italisht). Milano: Rizzoli editore. ISBN 978-881729012-8.
Werner Jacobsen (tetor 1997). "Saints' Tombs in Frankish Church Architecture". Speculum (në anglisht). 72 (4): 1107–1143.
Arnold H. M. Jones (1972). Il Tramonto del Mondo Antico (në italisht). Bari: Casa Editrice Giuseppe Laterza & Figli. CL 20-0462-3. (titulli origjinal i veprës Arnold H. M. Jones (1966). The Decline of the Ancient World (në anglisht). Londër: Lonmans, Green and Co. Ltd.
Kazhdan, Alexander, red. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
Koch, John (2009). "Tartessian: Celtic from the Southwest at the Dawn of History in Acta Palaeohispanica X Palaeohispanica 9 (2009)" (PDF). Palaeohispánica: Revista Sobre Lenguas y Culturas de la Hispania Antigua (në anglisht). Palaeohispanica: 339–351. ISSN 1578-5386. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 23 qershor 2010.
Lee, A. (2013). From Rome to Byzantium AD 363 to 565: The Transformation of Ancient Rome (në anglisht). Edinburgh University Press. ISBN 978-074862790-5. JSTOR 10.3366/j.ctt1g0b1z1.
Lomartire, Saverio. Commacini e "marmorarii". Temi e tecniche della scultura nella Langobardia maior tra VII e VIII secolo (në italisht). Marrë më 28 maj 2021 – nëpërmjet Academia.edu.
Domingo Magaña, J. A. (2015). The Use of Marble in Hispanic Visigothic Architectural Decoration. Interdisciplinary Studies on Ancient Stone: ASMOSIA X: Proceedings of the Tenth International Conference of ASMOSIA, Association for the Study of Marble & Other Stones in Antiquity, Rome, 21-26 May 2012 (në anglisht). L’Erma di Bretschneider. fq. 527–535.
John Manley; Stephen Grenter; Fiona Gale, red. (1991). The Archaeology of Clwyd (në anglisht). Clwyd County Council. ISBN 978-090444942-6.
De Marco, Pasquale (2025). "The Iberian Crucible: The Visigothic Legacy". The Iberian Chronicle (në anglisht). Marrë më 13 korrik 2025.
Diego Marin, La Civilizacion Espanola, pp. 34 –47, 1969, Holt, Rinehart and Winston, New York.
Ralph W. Mathisen (2019). Ancient Roman Civilization: History and Sources, 753 BCE to 640 CE (në anglisht). Nju Jork Siti, Nju Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-084960-3. OCLC 1038024098.
John P. McKay; Bennett D. Hill; John Buckler (2006). A History of Western Society (në anglisht). Houghton Mifflin. ISBN 978-061852266-8.
Gerli E Michael; David Raizman (2003). "Visigoths to the Muslim Invasion". Routledge Revivals: Medieval Iberia (në anglisht). New York: Routledge Encyclopedias of the Middle Ages. fq. 586–711. ISBN 978-0-203-95364-8.
Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990).
Donald M. Nicol (1992). Byzantium and Venice: A Study in Diplomatic and Cultural Relations (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-42894-1.
Pertusi, A. (1952). Constantino Porfirogenito: De Thematibus (në italisht). Romë: Biblioteca Apostolica Vaticana.
José Pijoan (1978). History of Art. World Art (në anglisht). Pragë: Odeon.
Pollard, Elizabeth (2015). Worlds Together, Worlds Apart: Concise Edition (në anglisht). Vëll. 1. Nju Jork: W. W. Norton & Company, Inc. fq. 253. ISBN 978-039325093-0.
Greville Pounds; Norman John (27 maj 1994). The Culture of the English People: Iron Age to the Industrial Revolution (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46671-4.
Salzman, Michele R. (2021). The Falls of Rome. Crises, Resilience, and Resurgence in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-131627592-4.
Sánchez-Pardo, José C.; Blanco-Rotea, Rebeca; Sanjurjo-Sánchez, Jorge (gusht 2017). "The Church of Santa Comba de Bande and Early Medieval Iberian Architecture: New Chronological Results". Antiquity (në anglisht). 91 (358): 1011–1026. doi:10.15184/aqy.2017.83. ISSN 0003-598X. S2CID 164322469.
Walter Scheidel; Ian Morris; Richard P. Saller (2013). The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 18. ISBN 978-113905414-0. OCLC 1277066427. Marrë më 7 qershor 2022.
Toy, Sidney. Castles: Their Construction and History (në anglisht). ISBN 978-0-486-24898-1 – nëpërmjet Archive.org.
Armando Coelho Ferreira da Silva (1986). A Cultura Castreja no Noroeste de Portugal (në portugalisht). Museu Arqueológico da Citânia de Sanfins.
Piotr Skubiszewski (1998). L'art du Haut Moyen Âge: L'art européen du VIe au IXe siècle (në frëngjisht). Paris: Livre de Poche. ISBN 978-2-253-13056-7.
Bradley Smith, Spain: A History In Art, pp. 52–56, Doubleday & Company, Garden City, NY, no publication date given, about 1971.
Stearns, Peter N. (2001). The Encyclopedia of World History (në anglisht). Houghton Mifflin. ISBN 0-395-65237-5.
Stowe, George B. (1995). Kibler, William; Zinn, Grover A. (red.). Medieval France: An Encyclopedia (në anglisht). Garland. ISBN 978-082404444-2.
Rein Taagepera (1979). "Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D." Social Science History (në anglisht). 3 (3/4). Duke University Press: 124–126. doi:10.2307/1170959.
Publius Kornelius Taciti (1942). Moses Hadas (red.). The Complete Works of Tacitus: The Annals – The Hisstory – The Life of Cnaeus Julius Agricola – Germany and Its Tribes – A Dialogue on Oratory (në anglisht). Përkthyer nga Alfred John Church; William Jackson Brodribb. Random House. ISBN 978-039430953-8. {{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)
Amelio Tagliaferri (1959). "ll Pavone del Museo Cristiano di Brescia". Miscellanea di Studi bresciani sull'Altomedioevo (në italisht). Bresha: Comitato bresciano per l'VIII Congresso Internazionale dell'arte dell'Altomedioevo. fq. 55–71.
Amelio Tagliaferri; M. Brozzi (1961). Arte Longobarda. La scultura figurativa su marmo e su metallo (në italisht). Cividale. fq. 183.
Amelio Tagliaferri (1960–1961). "Aspetti e rapporti di scultura barbarica nei ducati longobardi del Friuli e della Lombardia". Memorie Storiche Forogiuliesi (në italisht). Vëll. XLIV. Udine: Deputazione di Storia Patria per il Friuli. fq. 97–111.
Blas Taracena (1947). "Ars Hispaniae: Historia Universal del Arte Hispanico". Arte Romana, Arte Cristã Primitiva, Arte Visigótica, Arte Asturiana (në anglisht). Vëll. 2. Madrid: Plus-Ultra. fq. 225–250.
Tănase, Daniela (23 nëntor 2020) [2010]. "7.2: Ornamental Styles and Decorative Motifs of Germanic Origin". Craftsmen and Jewelers in the Middle and Lower Danube Region (6th to 7th Centuries). East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450, volume 67 (në anglisht). Leiden: Brill. fq. 209. ISBN 978-90-0443693-0. Marrë më 18 qershor 2025.
Frans Theuws; Janet L. Nelson (2000). Rituals of Power: From Late Antiquity to the Early Middle Ages (në anglisht). Brill. ISBN 978-90-0410902-5.
Malcolm Todd (1996). The Early Germans (në anglisht). Wiley. ISBN 978-063119904-5.
Luigina Tomay (2009). Gabriella D'Henry; Chiara Lambert (red.). Benevento longobarda: dinamiche insediative e processi di trasformazione (PDF). Il popolo dei Longobardi meridionali: testimonianze storiche e monumentali (në italisht). Salerno: Gruppo Archeologico Salernitano. fq. 119–151.
Bryan Ward-Perkins (2005). The Fall of Rome: And the End of Civilization (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 0-19-280728-5.
Martin Werner. "Migration and Hiberno-Saxon Art". Dictionary of the Middle Ages (në anglisht). Vëll. 8. ISBN 0-684-18274-2.
Johnson Westropp, Thomas (1899). "Notes on the Lesser Castles or 'Peel Towers' of the County Clare". Proceedings of the Royal Irish Academy (në anglisht). 20: 348–365. JSTOR 20490552.
Wolfram, Herwig (1988). History of the Goths (në anglisht). Berkeley dhe Los Angeles: University of California Press. ISBN 978-0-52006-983-1.
Vasiliev, Alexander A. (1964). History of the Byzantine Empire, 324–1453 (në anglisht). Vëll. II. University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-80926-3. {{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)
De Vecchi, Pierluigi; Elda Cerchiari Necchi (1991). "Tomo II: I Longobardi in Italia". L'arte nel tempo (në italisht). Vëll. 1. Milano: Bompiani. fq. 305–317. ISBN 88-450-4219-7.
De Vecchi, Pierluigi; Cerchiari Necchi, Elda (1999). I tempi dell'arte (në italisht). Vëll. 1. Milano: Bompiani. ISBN 88-451-7107-8.
Carol L. Neuman De Vegvar (1990). "The Origin of the Genoels-Elderen Ivories". Gesta (në anglisht). 29: 8–24.
Dudák Vladislav; Pošva Rudolf; Neškudla Bořek (2000). "Vizigótska Architektura". Encyklopedie světové architektury od menhiru k dekonstruktivismu (në polonisht). Baset. fq. 981–982. ISBN 80-86223-08-6.
Fikret Yegül; Diane Favro (2019). Roman Architecture and Urbanism: From the Origins to Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-47071-1.
Zuckerman, Constantin (1995). "A Gothia in the Hellespont in the Early Eighth Century". Byzantine and Modern Greek Studies (në anglisht). 19 (1): 234–241. doi:10.1179/030701395790836649. S2CID 162205022.

Lidhje të jashtme

Italia Langobardorum. Centri di potere e di culto (568-774 d.C.), kandidatura për tu futur në Listën e trashëgimisë botërore të njerëzimit UNESCO:
- "Sito ufficiale della candidatura". italialangobardorum.it (në anglisht dhe italisht). 3 tetor 2008. Arkivuar nga origjinali më 23 tetor 2016.
- "La descrizione dei siti sul sito del Ministero per i Beni e le Attività culturali" (PDF) (në italisht). 3 tetor 2008.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës (lidhja)
- "La candidatura sul sito dell'Unesco" (në anglisht). 3 tetor 2008.

[Devecchi311-1] 1 2 De Vecchi, Pierluigi; Elda Cerchiari Necchi (1991). "Tomo II: I Longobardi in Italia". L'arte nel tempo (në italisht). Vëll. 1. Milano: Bompiani. fq. 311. ISBN 88-450-4219-7.

[2] De Vecchi, Pierluigi; Elda Cerchiari Necchi (1991). "Tomo II: I Longobardi in Italia". L'arte nel tempo (në italisht). Vëll. 1. Milano: Bompiani. fq. 316. ISBN 88-450-4219-7.

[3] Lomartire, Saverio. Commacini e "marmorarii". Temi e tecniche della scultura nella Langobardia maior tra VII e VIII secolo (në italisht). Marrë më 28 maj 2021 – nëpërmjet Academia.edu.

[4] Carlo Bertelli (2001). "I cicli pittorici e gli stucchi della basilica di San Salvatore". përmbledhur nga Renata Stradiotti (red.). San Salvatore - Santa Giulia a Brescia. Il monastero nella storia (në italisht). Milano: Skira. fq. 84.

[1]

[2]

[3]

[4]