Plaçkitja Vandale e Romës

Plaçkitja e Romës
Pjesë e Rënies së Perandorisë Perëndimore Romake dhe Luftërave Romako–Gjermanike
Plaçkitja e Romës, nga Henrich Leutemann, shek. XIX
Data 2–16 qershor 455[1] Vendi Romë, Italo, Perandoria Romake Perëndimore Rezultati Fitorja Vandale Aviti caktohej perandor romak perëndimor Lufta Civile Romake e vitit 456
Ndërluftuesit
Mbretëria Vandale	Perandoria Romake Perëndimore
Komandantët dhe udhëheqësit
Gaiseriku	Petronius Maksimi v.b.

Plaçkitja Vandale e Romës në vitin 455 u krye nga vandalët e drejtuar nga mbreti i tyre, Gaiseriku.

Një traktat i vitit 442 midis Perandorisë Romake Perëndimore dhe Mbretërisë Vandale përfshinte një martesë shtetërore midis vajzës së perandorit romak Valentiniani III dhe djalit të Gaiserikut. Pasuesi i Valentinianit, Petronius Maksimi e shkeli traktatin duke martuar djalin e tij me vajzën e Valentinianit, prandaj Gaiseriku u hakmorr me një pushtim të Italisë. Maksimi nuk organizoi një mbrojtje të Romës dhe u linçua nga një turmë e dhunshme romake, ndërsa po përpiqej t’ia mbathte nga qyteti. Papa Leoni I e bindi Gaiserikun ta shmangte përdorimin e dhunës kundër banorëve të qytetit. Vandalët e plaçkitën Romën për dy javë, duke shkaktuar shkatërrime të mëdha në qytet, duke e zhveshur nga shumica e objekteve të saj të çmuara dhe duke marë disa banorë si skllevër. Pasuesi i Maksimit, Aviti, pati pak mbështetje që çoi në shpërthimin e Luftës Civile Romake të vitit 456.

Plaçkitja e Romës në vitin 455 dhe Plaçkitja Visigote e vitit 410 e shokuan Botën Romake, duke simbolizuar dobësimin dhe Rënien e Perandorisë Romake Perëndimore, duke shënuar një pikë kthese në Historinë Evropiane.

Që nga themelimi i saj në vitin 395 të e.s., Perandoria Romake Perëndimore ishte një gjendje të zgjatur dobësimi. Një nga problemet e saj kryesore ishte një dyndje masive e popujve gjermanikë dhe të tjerë jo romakë, të njohura si Dyndjet Barbare. Kjo do të çonte në plaçkitjen e Romës në vitin 410 visigotët gjermanikë nën drejtimin e Alarikut.^[2] Do të ishte hera e parë që qyteti binte që nga viti 387 p.e.s..^[3]

Një traktat paqeje u nënshkrua midis romakëve dhe vandalëve në vitin 442, në të cilin vandalët mernin Africa Proconsularis, Bizacenën, Numidinë Lindore dhe Tripolitaninë Perëndimore, ndërsa romakët mbanin Mauretania Caesariensis, Mauretania Sitifensis dhe Numidinë Perëndimore. Do të organizohej gjithashtu një aleancë nëpërmjet një martese politike midis Hunerikut dhe Eudokias, vajzës së perandorit Valentiniani III.^[4]

Petronius Maksimi dëshmohet se kishte ndikuar Valentinianin e III për të vrarë Flavius Etiusin më 21 shtator 454. Maksimi pastaj do të komplotonte për të vrarë Valentinianin e III më 16 mars 455 dhe Maksimi do të ngjitej si perandor më 17 mars.^[5] Maksimi, në mënyrë që të legjitimonte sundimin e tij, u martua me Licinia Eudoksian, të venë e Valentinianit të III dhe e martoi Eudokian me djalin e tij, Paladius. Licinia Eudoksia, gjithësesi, si hakmarrje për vrasjen e burrit të saj dhe e detyruar për tu martuar, komplotoi me vandalët kundër Maksimit.^[6] Gaiseriku deklaroi se fejesa e prishur midis Hunerikut dhe Eudokies e çverësonte traktatin e paqes dhe e shfrytëzoi situatën si një casus belli për të pushtuar Romën, duke mbledhur një forcë të madhe dhe duke lundruar nga Kartagjena.

Roma kishte pushuar së qeni kryeqyteti i perandorisë që nga fillimi i shekullit të IV dhe disa qytete do të shërbenin si kryeqytete të Perandorisë Perëndimore.^[7] Teodosi I është perandori i vetëm që njihet se e vizitoi Romën midis viteve 363 dhe 395.^[8] Valentiniani III e zhvendosi oborrin për në Romë në vitin 450 dhe qëndroi aty për pjesën e mbetur të jetës së tij.^[9] Popullsia e qytetit kishte rënë nga rreth 700,000-1,000,000 në fund të shekullit të IV, në 300,000-500,000 rreth vitit 455.^[10]

Vandalët zbarkuan në Ostia, e vendosur në grykëderdhjen e Tiberit, vetëm pak milje në jug-perëndim të Romës. Maksimi u përpoq të largohej nga Roma, por u dallua nga një turë e egërsuar dhe u godit për vdekje me gurë para se të hidhej në Tiber.^[11] Përpara afrimit, vandalët do të rrëzonin ujësjellësat që furnizonin qytetin me ujë.^[12] Papa Leoni I mundi ta bindëte Gaiserikun ti kursente ata që nuk rezistonin, të mbronte ndërtesat nga zjarri dhe të mos ti torturonte robërit.^[13] Ndërsa Gaiseriku e mbajti premtimin e tij për të mos e djegur dhe vrarë, ai i barti disa banorë si skllevër dhe gjithashtu arriti të kapte Eudoksian dhe vajzat e saj, Eudokia dhe Placidia pasi ato u përpoqën për t’ia mbathur.^[14]

Vandalët e plaçkitën qytetin për dy javë^[13] para se të tërhiqeshin për në Afrikë, gjtë të cilës qeveria perandorake e Perandoria Romake Perëndimore qe efektivisht e paralizuar. Ata do të marshonin në jug drejtë Kampanias, duke e shkatërruar rajonin dhe duke u përpjekur të plaçkisnin Neapolisin, por dështuan pasi qyteti kishte mbrojtje më të mira.

Gaiseriku dhe ushtria e tij plaçkitën sasi të mëdha thesari nga Roma. Ata "hoqën gjysmën e çatisë" të Tempullit të Jupiter Optimus Maximus duke e zhveshur nga pllakat e saj prej bronxi të praruar,^[15] prej nga do të krijohej termi modern valndalizëm.^[16][17] Plaçkitja dy javore vandale e vitit 455 përgjithësisht konsiderohet më shkatërrimtare sesa plackitja 3 ditore visigote e vitit 410.^[18] Viktor Vitensi rregjistron se mjaft ngarkesa anijesh me skllevër mbërritën në Afrikë nga Roma, që pastaj do të ndaheshin midis vandalëve. Deogratias, peshkopi i Kartagjenës, do të blinte lirinë e disa prej romakëve duke shitur të gjitha gjërat e çmuara nga kisha e tij. Deogratias i bujti dhe i ushqeu atë në kishat më të mëdha në Kartagjenë deri sa ata mundën të riatdhesoheshin prapë në për në Romë.

Aviti, që kishte mbështetjen ushtarake dhe financiare të mbretit Teodoriku II, do të shpallej perandor nga ushtria e tij në Arles më 9-10 korrik, që do të njihej më vonë nga Senati Romak. Ai më vonë do të përmbysej nga Majoriani dhe Rikimeri pas një Lufte Civile Romake në vitin 456.^[19] Aviti i lejoi visigotët të hynin në Hispanian e kontrolluar nga suebët në shkëmbim të mbështetjes për Teodorikun. Aviti ishte popullor me elitat gjermanike, por ai fatkeqësisht ishte jo popullor me aristokracinë romake dhe u përpoq të fitonte kontrollin e qeverisjes.