Genius loci

Afresk i Larariumit në Casa del Centenario, në Pompein e Lashtë, që paraqet një genius loci në pamjen e gjarpërit agatho daimon

Në fenë klasike romake, një genius loci (form në shumës: genii locorum) ishte shpirti mbrojtës i një vendi. Ai paraqitej shpesh në ikonografinë fetare si një figurë që mbante atributet si cornucopia, patera (enë libacioni), ose gjarprit. Shumë altarë romakë që gjenden përgjatë Perandorisë Romake Perëndimore i kushtoheshin një genius loci të veçantë. Kultet perandorake romake të perandorit dhe shtëpisë perandorake u zhvilluan pjesërisht në lidhje me flijimet e bëra nga shoqëritë e fqinjësive (vici) ndaj genius vendor.

265 distriktet vendore[1] kishin kultin e tyre të organizuar përreth Lares Compitales (shpirtëra gardianë ose lares të kryqëzimeve), të cilët perandori Oktavian Augusti i shndërroi në Lares Augusti bshkë me Genius Augusti.[2] Genius i perandorit pastaj konsiderohej si genius loci i Perandorisë Romake si një të tërë.

Shembujt romakë të këtyre genii mund të gjenden, për shembull, në Kishën e Shën Giles, Tokenham, Uiltshajër, Angli, ku genius loci është paraqitur si reliev në murin e një kishe normane të ndërtuar me materiale romake. Ai paraqet "një genius të gëzuar dhe kaçurrel rinor romak të punuar në reliev të lartë, duke mbajtur një cornucopia në dorën e tij të majtë dhe një patera në të djathtën e tij ", që më parë ishte "identifikuar gabimisht si Asklepi".[3]

Dëshmi të genius loci

Mbishkrim kushtimor për Jupiter Optimus Maximus dhe genius loci nga signifer i Legio XXX Ulpia Victrix në emër të vetë atij dhe legjionit të tij gjatë konsullatës së Maternit dhe Atikut (185 i e.s.)

Përdorimi aziatik

Shpirtërat mbrojtës të vendeve në Azi nderohen edhe sot e kësaj dite në faltoret e shtyllave qytetare, jashtë derës shpirtërat e shtëpisë dhe brenda derës faltoret shtëpiake dhe të biznesit.

Përdorimi perëndimor

Në përdorimin bashkëkohor, genius loci zakonisht i referohet një atmosfere dalluese të një vendi ose një "shpirti të vendit" në vend se domosdoshmërisht një shpirti gardian. Një shembull i përdorimit bashkëkohor mund të jetë "Drita tregon genius loci të një vendi."

Në Shqipëri versione të këtyre shpirtrave janë orët (e cila përfytyrohej si një grua apo gjarpër), zanat e vendeve të caktuara, vitoren (në formë gjarpri), apo gjarprin e shtëpisë[4][5][6][7]

Art dhe arkitekturë

Alexander Pope e bëri genius loci një parim të rëndësishëm në dizajnin e kopshteve dhe peizazheve me rreshtat në vijim nga Epistle IV, to Richard Boyle, Earl of Burlington:

«Consult the Genius of the Place in all; That tells the Ëaters or to rise, or fall, Or helps th' ambitious Hill the heav'n to scale, Or scoops in circling theatres the Vale, Calls in the Country, catches opening glades, Joins ëilling ëoods, and varies shades from shades, Noë breaks or noë directs, th' intending Lines; Paints as you plant, and, as you ëork, designs.

Vargjet e Popit vunë themelet për një nga parimet e pranuara më gjerësisht në Arkitekturën Peizazhiste, që dizajni i peizazhit duhet gjithmonë të jetë përshtatur me kuandrin në të cilin ai është i vendosur.

Apriori, arketipi dhe genius loci janë parimet parësore të Neo-Racionalizmit. I themeluar nga arkitekti italian Aldo Rossi, Neo-Racionalizmi u zhvillua në dritën e një rivlerësimi të veprës së Giuseppe Terragni dhe arriti famë nëpërmjet veprës së Giorgio Grassi. I karakterizuar nga forma elementare vernakulare dhe një përshtatje ndaj mjedisit ekzistues, stili Neo-Racionalist ka aderentë përtej arkitekturës në botën e madhe të artit.

Në kuadrin e teorisë moderne të arkitekturës, genius loci ka implikime të thella për vend-bërjen, duke u përfshirë brenda degës filozofike të fenomenologjisë. Kjo fushë e diskutimit arkitekturor është përdorur në mënyrë më të shquar nga teoristi Christian Norberg-Schulz në librin e tij Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture.

Fantazi moderne

Përshtatje të konceptit origjinal të genius loci shfaqet në disa vepra fantastike moderne.

Tom Bombadil te The Lord of the Rings është përshkruar nga studjuesi Tolkien Tom Shippey si genius loci i Pyllit të Vjetër, një tokë pyjore që kufizohet me Shire.[8]

Te libri Dungeons and Dragons 3.0 edition, Epic Level Handbook, genius loci është një përbindësh malinj, i fuqishëm që përshtatet me mjedisin dhe nuk ka inteligjencë të vetën. Ai mund të skllavëroi në mënyrë magjike një vizitor mendja e të cilit ndikon te sjellja e genius loci. Gjenerohet në mënyrë spontane kur një vend është i pashqetësuar për një kohë të gjatë.[9]

Te The Dresden Files, një genius loci është një shpirt elementar i një vendi. Ishulli i Demonreach ka një genius loci, gjithashtu të quajtur Demonreach, i cili është gjithëditur në lidhje me ishullin. Magjistarët e urtë mund të formojnë një lidhje shpirtërore me një genius loci dhe vendin që ai përfaqëson.[10]

Seri e romaneve Rivers of London nga Ben Aaronovitch paraqet shumë qenie të përshkruara si genii locorum, kryesisht ato të Lumit Tamiz dhe degëve të tij.[11]

Shiko gjithashtu

References

  1. ↑ Numri është qytetin e Romës, Plini i Vjetri, Naturalis Historia, III, 66
  2. ↑ Woolf, Greg (2008). "Divinity and Power in Ancient Rome". përmbledhur nga Nicole Brisch (red.). Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond. Oriental Institute Seminars No. 4 (në anglisht). Çikago: The Oriental Institute of the University of Chicago.
  3. ↑ Toynbee, J. M. C. (1978). "Two Romano-British Genii". Britannia (në anglisht). 9. Londër: Society for the Promotion of Roman Studies: 330.
  4. ↑ Robert Elsie (2001). A Dictionary of Albanian REligion, Mythology and Folk Culture (në anglisht). Hyrst & Company. fq. 260. ISBN 1-85065-570-7.
  5. ↑ Mark Tirta (2004). Petrit Bezhani (red.). Mitologjia ndër shqiptarë. Mësonjëtorja. ISBN 99927-938-9-9.
  6. ↑ Cicerone Poghirc (1987). "Albanian Religion". përmbledhur nga Mircea Eliade (red.). The Encyclopedia of Religion (në anglisht). Vëll. 1. MacMillan Publishin Co. fq. 178–180.
  7. ↑ Albert Doja (2005). "Mythology and Destinity" (PDF). Anthropos (në anglisht). 100 (2): 449–462. doi:10.5771/0257-9774-2005-2-449. JSTOR 40466549.
  8. ↑ Tom Shippey (2003). The Road to Middle-earth (në anglisht). Houghton Mifflin Company. fq. 108. ISBN 0-618-25760-8.
  9. ↑ Andy Collins (2002). Epic Level Handbook (në anglisht). Bruce R. Cordell. Renton, UA: Wizards of the Coast. fq. 190. ISBN 0-7869-2658-9. OCLC 50232054.
  10. ↑ Butcher, Jim (2009). Turn Coat. The Dresden Files (në anglisht). New York: ROC. fq. 359–361. ISBN 978-0-451-46281-7. OCLC 233548311.
  11. ↑ Aaronovitch, Ben (2011). Rivers of London (në anglisht). Londër: Gollancz. ISBN 978-057509758-2. OCLC 1263816005.

Bibliografia

  • Aaronovitch, Ben (2011). Rivers of London (në anglisht). Londër: Gollancz. ISBN 978-057509758-2. OCLC 1263816005.
  • Turi Angilella (1989). Il genius loci nei processi di trasformazione del territorio del sud-est della Tunisia (në italisht). Università degli Studi di Palermo.
  • Marco Baistrocchi (1996). "Il Genio di Roma". Politica Romana (në italisht). 3: 96–97.
  • Francesco Bevilacqua (2010). Soveria Mannelli (red.). Genius Loci, il dio dei luoghi perduti (në italisht). Rubbettino. ISBN 978-88-498-2591-6.
  • Butcher, Jim (2009). Turn Coat. The Dresden Files (në anglisht). New York: ROC. ISBN 978-0-451-46281-7. OCLC 233548311.
  • Marco Cestari (2008). Genius Loci: La Radice del Turismo Sostenibile (në italisht). Firence: Maschietto Editore. ISBN 88-88967-78-8.
  • Andy Collins (2002). Epic Level Handbook (në anglisht). Bruce R. Cordell. Renton, Ua: Wizards of the Coast. ISBN 0-7869-2658-9. OCLC 50232054.
  • Albert Doja (2005). "Mythology and Destinity" (PDF). Anthropos (në anglisht). 100 (2): 449–462. doi:10.5771/0257-9774-2005-2-449. JSTOR 40466549.
  • Georges Dumézil (1977). La religione romana archaica (në italisht). Milano: Rizzoli. ISBN 88-17-86637-7.
  • Robert Elsie (2001). A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture (në anglisht). Hyrst & Company. ISBN 1-85065-570-7.
  • Christian Norberg-Schulz (1979). Genius Loci. Paesaggio Ambiente Architettura (në italisht). Milano: Electa. ISBN 88-435-4263-X.
  • Barry Patterson (2005). The Art of Conversation with the Genius Loci (në anglisht). Cappall Bann Books. ISBN 1-86163-169-3.
  • Plini i Vjetri, Naturalis Historia.
  • Cicerone Poghirc (1987). "Albanian Religion". përmbledhur nga Mircea Eliade (red.). The Encyclopedia of Religion (në anglisht). Vëll. 1. MacMillan Publishin Co. fq. 178–180.
  • Tom Shippey (2003). The Road to Middle-earth (në anglisht). Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-25760-8.
  • Mark Tirta (2004). Petrit Bezhani (red.). Mitologjia ndër shqiptarë. Mësonjëtorja. ISBN 99927-938-9-9.
  • Toynbee, J. M. C. (1978). "Two Romano-British Genii". Britannia (në anglisht). 9. Londër: Society for the Promotion of Roman Studies: 329-331.
  • Woolf, Greg (2008). "Divinity and Power in Ancient Rome". përmbledhur nga Nicole Brisch (red.). Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond. Oriental Institute Seminars No. 4 (në anglisht). Çikago: The Oriental Institute of the University of Chicago.

Lidhje të jashtme

Definimi i Genius loci tek WikiFjalori

Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Genius loci.
Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.