Iurisdictio

Në të drejtën romake, me iurisdictio (që vjen nga latinishtja ius dicere që do të thotë "të thuash, të afirmosh të drejtën") nënkuptohej pushteti, me të cilin ishin të pajisur disa magjistratë, të quajtur iusdicendi, për të imponuar në kuadrin juridik një kundërthënie. Në ktë kuptim iurisdictio dallohet nga iudicatio, që nga ana tjetër është pushteti për ta zgjidhur një kundërthënie, dhe i atribuohet gjykatësit që duhet të nxjerë vendimin.

Të pajisur me iurisdictio ishin dy pretorë (praetor urbanus dhe praetor peregrinus), aediles curulis dhe, në provinca, guvernatorët provincialë.

Sipas asaj që saktësojnë burimet,^[1] ushtrimi i iurisdictio paraqitej te tria verba praetoris: do, dico, dhe addico, që mund të shqiptoheshin në ditët të caktuara (dies fasti).

Në sistemet proçesuale të legis actiones dhe të agere per formulas ky dallim midis iurisdictio dhe iudicatio gjente zbatim në dy faza në të cilat proçesi ishte dypalësh: faza in iure, që zhvillohej përpara magjistratit iusdicenis, dhe faza apud iudicem, që zhvillohej përpara një gjykatësi privat (i vetëm ose kolegjial). Nga ky këndvështrim nocioni teknik i iurisdictio i të drejtës së vjetër romake nun mund të konsiderohej përkuese as me iurisdictio të drejtën ndërmjetësuese, as, aq më pak, me juridiksionin modern.