Bezirk Jaworzno

Powiat Jaworzno
Bezirk Jaworzno
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł krakowski

Siedziba

Jaworzno

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

3,5 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


11.139

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

14

brak współrzędnych

Bezirk Jaworzno – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa była wieś Jaworzno.

Historia

Bezirk Jaworzno utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Jaworzno objął obszar o wielkości 3,5 mil², zamieszkany przez 11.139 ludzi i podzielony na 14 gmin katastralnych. Była to najmniejsza liczba gmin w jednym Bezirku w całej Galicji, pomijając Kraków i Lwów. Wszedł w skład cyrkułu krakowskiego, jako jeden z jego pięciu powiatów ziemskich[2]. Od północy powiat graniczył z Imperium Rosyjskim a od zachodu z Królestwem Prus.

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów[1][3]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat chrzanowski, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk Jaworzno[4][5].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Jaworzno w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Jaworzno 8065 2682 chrzanowski
2 Byczyna 3005 1104 chrzanowski
3 Ciężkowice 7419 1128 chrzanowski
4 Czyżówka 1157 188 chrzanowski
5 Dąbrowa Narodowa 775 1030 chrzanowski
6 Długoszyn 1697 394 chrzanowski
7 Góry Luszowskie 488 287 chrzanowski
8 Jeleń 2598 1094 chrzanowski
9 Luszowice 1551 597 chrzanowski
10 Myślachowice 2025 769 chrzanowski
11 Płoki 1595 393 chrzanowski
12 Siersza 1400 632 chrzanowski
13 Szczakowa 2716 549 chrzanowski
14 Wodna 734 292 chrzanowski

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  5. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.