Bezirk Milówka

Powiat Milówka
Bezirk Milówka
	powiat
	1854–1867
Państwo	Cesarstwo Austrii
Kraj związkowy	Królestwo Galicji i Lodomerii
Powiat	cyrkuł wadowicki (1854–1860); cyrkuł krakowski (1860–1867)
Siedziba	Milówka
Data powstania	1854
Data likwidacji	1867
Powierzchnia	7,2 mil²
Populacja (1854); • liczba ludności	; 20,773
Języki urzędowe	niemiecki
	Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin katastralnych (1854)	33 (w tym 1 miasto)
brak współrzędnych

Bezirk Milówka – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Milówka.

Historia

Bezirk Milówka utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)^[1].

Bezirk Milówka objął obszar o wielkości 7,2 mil², zamieszkany przez 20,773 ludzi i podzielony na 15 gmin katastralnych, w tym miasteczko Milówka. Wszedł w skład cyrkułu wadowickiego, jako jeden z jego trzynastu powiatów ziemskich^[2]. Był to najdalej na zachód wysunięty powiat Galicji i Lodomerii. Na północnym zachodzie graniczył ze Śląskiem Austriackim, stanowiącym kraj koronny Cesarstwa Austrii, natomiast od południowego zachodu, południa i południowego wschodu – z Zalitawią. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł wadowicki, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiego^[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty^[1]^[4]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat żywiecki, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk Milówka^[5]^[6].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Milówka w 1854 roku^[2]
Lp.	Gmina jednostkowa	Powierzchnia	Ludność	Powiat w 1867 po zniesieniu
1	Milówka (m)	4611	1551	żywiecki
2	Kamesznica	7772	2561	żywiecki
3	Rajcza	7130	1653	żywiecki
4	Rycerka Górna	9163	1379	żywiecki
5	Rycerka Dolna	1891	1186	żywiecki
6	Nieledwia	2505	1090	żywiecki
7	Sól	6450	1888	żywiecki
8	Szare	3768	1239	żywiecki
9	Brzuśnik	570	406	żywiecki
10	Bystra	820	310	żywiecki
11	Cięcina	3944	1178	żywiecki
12	Cisiec	3218	1286	żywiecki
13	Juszczyna	2725	605	żywiecki
14	Ujsoły	6323	3372	żywiecki
15	Żabnica	600	1069	żywiecki

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .
1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
↑ Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz
↑ KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .
↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

Bibliografia

Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858
Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.

[:0-1] 1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .

[allgemeines-2] 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.

[zniesionecyrkuly1860-3] Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz

[4] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .

[5] Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator

[6] Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]