Dystrykt Zator

Dystrykt Zator
Kreisdistrikt Zator
dystrykt
1775–1782
Ilustracja
Dystrykt Zator w granicach cyrkułu wielickiego (1777)
Państwo

 Austro-Węgry

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł wielicki

Siedziba

Zator

Plan dystryktu Zator
Plan dystryktu Zator
Położenie na mapie Austro-Węgier
Mapa konturowa Austro-Węgier, u góry znajduje się punkt z opisem „Dystrykt Zator”
Ziemia50°00′N 19°26′E/49,996389 19,438056

Dystrykt Zator (niem. Kreisdistrikt Zator) – jednostka administracyjna Cesarstwa Austrii w Królestwie Galicji i Lodomerii w latach 1775–1782, w obrębie cyrkułu wielickiego.

Historia

Dystrykt Zator w granicach cyrkułu wielickiego (ok. 1780)

Dystrykt Zator z siedzibą w Zatorze utworzono w 1775 roku na ziemiach polskich zagarniętych przez Austrię podczas I rozbioru[1].

Od 1773 roku Galicja była pod względem administracyjnym podzielona na sześć cyrkułów, które z kolei były podzielone na 59 dystryktów[1]. Jednak już na konferencji Kancelarii Nadwornej z 14 marca 1774 stwierdzono, że tak duża liczba dystryktów może być uzasadniona jedynie w sytuacji, kiedy przed naczelnikami stoją liczne i istotne zadania. W związku z tym ustalono ogólną zasadę, że konieczna będzie znaczna redukcja ich liczby. Zgodnie z tym stanowiskiem, 21 czerwca 1774 gubernator przedstawił swoje wnioski dotyczące reorganizacji. W odpowiedzi otrzymał dekret z 3 sierpnia 1774 roku, w którym poinformowano, że cesarzowa Maria Teresa Habsburg wyraziła zasadniczą zgodę na proponowane zmiany – pod warunkiem, że ich wdrożenie nie opóźni prac nad wprowadzeniem systemu podatkowego oraz regulacji urbarialnej. W kolejnym memoriale z 11 października 1774 gubernator przedstawił szczegółowy plan reorganizacji, który został zatwierdzony rezolucją Kancelarii Nadwornej z 14 marca 1775[2][1].

W efekcie tych działań liczba dystryktów w cyrkule wielickim została zredukowana z dziewięciu do trzech. Jednym z nich był dystrykt Zator, który utworzono z dotychczasowych dystryktów Biała, Jordanów, Myślenice i Żywiec[2][1][3].

Siedzibą dystryktu został Zator. Do dystryktu należały miasta: Biała, Jordanów, Kazimierz (do 1776[4]), Kęty, Lanckorona, Myślenice, Oświęcim, Skawina, Wadowice, Zator, Żywiec[3]. Część z nich została w kolejnych latach sklasyfikowana jako miasteczka[5].

Zmiana granicy polsko-austriackiej

Na uwagę zasługuje fakt, że granica polsko-austriacka w rejonie cyrkułu wielickiego, a za razem dystryktu Zator, obejmowała także początkowo (od 1772) lewobrzeżny fragment z miastem Kazimierz, gdzie ulokowano siedzibę cyrkułu.[6]. Na mocy porozumienia zawartego 9 lutego 1776 roku, Austria przekazała Polsce z powrotem ten obszar, co miało miejsce na początku 1777 roku[7][8].

Reforma i zniesienie dystryktu

Projekt nowego podziału Galicji na cyrkuły z 1780 r.

2 września 1780 kancelaria nadworna wydała dekret, w którym poinformowała gubernatora o nowych decyzjach w sprawie organizacji administracyjnej. Cesarzowa Maria Teresa Habsburg już od dłuższego czasu planowała wprowadzenie reform mających na celu dostosowanie ustroju Galicji do zasad obowiązujących w niemieckich krajach dziedzicznych. Właśnie zapadła kluczowa decyzja o przekształceniu dotychczasowych dystryktów w cyrkuły. W związku z tym polecono rozpoczęcie prac nad opracowaniem planu reorganizacji. Jednocześnie określono główne wytyczne, które miały stanowić podstawę przy tworzeniu tego planu. Szczególny nacisk położono na to, aby siedziby władz cyrkułów znajdowały się możliwie jak najbliżej ich centrum. Choć zalecano, aby obszary poszczególnych cyrkułów były w miarę równe pod względem powierzchni, nie należało traktować tej zasady zbyt rygorystycznie – w przypadku istnienia ważnych powodów możliwe były odstępstwa od równomiernego podziału. Zwrócono również uwagę, że nie powinno się bez wyraźnej potrzeby zmieniać lokalizacji siedzib władz, ponieważ wiązałoby się to z licznymi trudnościami – między innymi z koniecznością przeniesienia archiwów, które przez osiem lat znacznie się rozrosły. Na zakończenie podkreślono wagę odpowiedniego doboru kadry kierowniczej do obsadzenia nowych stanowisk[1].

Zgodnie z przyjętymi wytycznymi opracowano memoriał z 1 grudnia 1780, w którym przedstawiono projekt nowego podziału administracyjnego Galicji na 18 mniejszych cyrkułów na bazie dotychczasowych osiemnastu dystryktów. Według tych założeń dystrykt Zator miał być przekształcony w nowy cyrkuł myślenicki[9][10]. Plan ten został zatwierdzony i wszedł w życie w 1782 roku, co jednocześnie oznaczało zniesienie dystryktu Zator (a zarazem cyrkułu wielickiego)[1].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Barwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65
  2. 1 2 Gubernjalne Normalia, 1775, nr. 1902
  3. 1 2 Carte Nouvelle des Royaumes de Galizie et Lodomerie (1777)
  4. ↑ Vide poniżej: Zmiana granicy polsko-austriackiej
  5. ↑ Karpiniec, Jan (1932). Ilość osad miejskich byłej Galicji i podział ich na miasta i miasteczka, w: Roczniki Dziejów Społeczno-Gospodarczych, s. 1–37).
  6. ↑ Grossman, Henryk (1911.) Rozległość Galicji po aneksji austriackiej. Kwartalnik Historyczny, tom 25, s. 472–477.
  7. ↑ Reder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99.
  8. ↑ Pkp. 70 (2), Biblioteka KUL; Recueil des traités et conventions conclus par la Russie avec les puissances étrangères, t. II, s. 49, Petersburg 1675; „Stadtarchiv” w Wiedniu, Fasc. II, A. 2/5, z 11 maja 1777 r.
  9. ↑ Gubernjalne Normalia, 1780, nr. 5476
  10. ↑ Mark, Rudolf A. (1994) Galizien unter österreichischer Herrschaft: Verwaltung, Kirche, Bevölkerung. Herder-Verlag, Marburg.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.