Bezirk Pilsno

Powiat Pilzno
Bezirk Pilsno
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł tarnowski

Siedziba

Pilsno

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

6,9 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


27.640

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

40 (w tym 1 miasto)

brak współrzędnych

Bezirk Pilsno – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Pilsno (Pilzno).

Historia

Bezirk Pilsno utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Pilsno objął obszar o wielkości 6,9 mil², zamieszkany przez 27.640 ludzi i podzielony na 40 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Pilsno). Wszedł w skład cyrkułu tarnowskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatów[2].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów[1][3]. Obszar zniesionego Bezirk Pilsno wszedł wtedy w skład nowych powiatów pilzneńskiego i tarnowskiego (vide podział w tabeli poniżej)[4][5]. 19 czerwca 1867[6] i 1 sierpnia 1878[7] zmieniono częściowo granice tych powiatów. 31 grudnia 1925 zniesiono gminy Dulczówka i Pilznionek, włączając je do miasta Pilzna[8]. Powiat pilzneński zniesiono 1 kwietnia 1932, a jego obszar został włączony do powiatów ropczyckiego i jasielskiego[9]. 23 lipca 1934 gminę Gorzejowa przeniesiono z powiatu ropczyckiego do powiatu jasielskiego[10].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Pilsno w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Pilsno (M) 609 1453 pilzneński[11]
2 Borowa 2840 858 pilzneński[11]
3 Czarna 1540 532 pilzneński[11]
4 Dobrków 435 215 pilzneński[11]
5 Gołęczyna 1410 362 pilzneński[11]
6 Złotoryja 52 pilzneński[11]
7 Pilźnionek 595 190 pilzneński[12]
8 Gorzejowa Dolna i Górna 1295 626 pilzneński[11][13]
9 Głowaczowa i Golemki 3615 848[14] pilzneński[11]
10 Głobikowa 1415 541 pilzneński[11]
11 Gębiczyna 1155 497 pilzneński[11]
12 Jaworze Dolne 1270 192 pilzneński[11]
13 Jaworze Górne 1100 444 pilzneński[11]
14 Mokrzec 595 168 pilzneński[11]
15 Parkosz 990 435 pilzneński[11]
16 Połomyja 580 140 pilzneński[11]
17 Jastrząbka Nowa 2525 692 tarnowski
18 Jastrząbka Stara 4630 1770 pilzneński[11]
19 Kozia Wola 1990 313 pilzneński[11]
20 Lipiny 290 pilzneński[11]
21 Rędziny 102 pilzneński[11]
22 Zajączkowice 98 pilzneński[11]
23 Głobikówka 680 365 pilzneński[15]
24 Łęki Górne 4530 1963 tarnowski[16][11]
25 Łęki Dolne 3475 1194 pilzneński[11]
26 Machowa 2300 503 pilzneński[11]
27 Słupie i Chotowa 1565 522 pilzneński[11]
28 Siedliska Bogusz 2085 944 pilzneński[15]
29 Smarzowa 1680 712 pilzneński[15]
30 Bielowy 670 458 pilzneński[11]
31 Dulczówka 1740 965 pilzneński[12]
32 Słotowa 2050 1051 pilzneński[11]
33 Strzegocice 740 305 pilzneński[11]
34 Jodłówka i Wałki 1250 735 tarnowski
35 Zdziary 3895 964 tarnowski[17]
36 Żukowice 4735 2293 tarnowski
37 Jaźwiny i Jawornik 2970 1080[18] pilzneński / tarnowski[19][20][11]
38 Róża 2775 1532 pilzneński[11]
39 Wiewiórka 2145 976 pilzneński[11]
40 Zawadka 545 260 pilzneński[15]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  5. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  6. ↑ Verordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
  8. ↑ Uchwała Nr L. AS. 6513/1 ex 1925 z dnia 17 grudnia 1925 (Dziennik Urzędowy Województwa Krakowskiego z dnia 15 lutego 1926 r., Nr. 1)
  9. ↑ Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3 (ISAP).
  10. ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 64, poz. 531 (ISAP)
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu pilzneńskiego, włączono do powiatu ropczyckiego.
  12. 1 2 31 grudnia 1925 gminy Dulczówka i Pilznionek zniesiono, włączając je do miasta Pilzna.
  13. ↑ 23 lipca 1934 włączono do powiatu jasielskiego.
  14. ↑ W tym Głowaczowa 603 i Golemki 245.
  15. 1 2 3 4 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu pilzneńskiego, włączono do powiatu jasielskiego.
  16. ↑ 19 czerwca 1867 włączono do powiatu pilzneńskiego.
  17. ↑ 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu pilzneńskiego.
  18. ↑ W tym Jaźwiny 864 i Jawornik 216.
  19. ↑ 23 stycznia 1867 gminę podzielono na dwie: Jaźwiny weszły w skład powiatu pilzneńskiego, a Jawornik w skład powiatu tarnowskiego.
  20. ↑ 1878-08-01 Jawornik, jako odrębną gminę, wyłączono z powiatu tarnowskiego i włączono do powiatu pilzneńskiego.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.