Bezirk Chrzanów

Powiat Chrzanów
Bezirk Chrzanów
powiat
1854–1867
Ilustracja
Rynek Główny w Chrzanowie z widokiem na Kościół św. Mikołaja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł krakowski

Siedziba

Chrzanów

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

5,0 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


22.276

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

28 (w tym 2 miasteczka)

brak współrzędnych

Bezirk Chrzanów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Wielkiego Księstwa Krakowskiego w Królestwie Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Chrzanów.

Historia

Bezirk Chrzanów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Chrzanów objął obszar o wielkości 5,0 mil², zamieszkany przez 22.276 ludzi i podzielony na 28 gminy katastralne, w tym miasteczka Chrzanów i Trzebinia. Wszedł w skład cyrkułu krakowskiego, jako jeden z jego pięciu powiatów ziemskich[2]. Od zachodu powiat graniczył z Królestwem Prus.

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów[1][3]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat chrzanowski, w skład którego wszedł w całości zniesiony Bezirk Chrzanów oraz Jaworzno i niemal cały mały powiat Krzeszowice[4][5][6].

Naczelnicy powiatu[7]

  • Antoni Kalitowski (1854)
  • Aleksander Ziembicki (1854-1855)
  • Józef Gerżabek (1855-1859)
  • Carl Schmidt (1859-1867)

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Chrzanów w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Chrzanów (m) 2272 4568 chrzanowski
2 Babice 2689 928 chrzanowski
3 Balin 2770 943 chrzanowski
4 Bobrek 2702 734 chrzanowski
5 Bolęcin 1219 313 chrzanowski
6 Chełmek 1277 850 chrzanowski
7 Dąb 635 114 chrzanowski
8 Dulowa 1259 188 chrzanowski
9 Gorzów 687 591 chrzanowski
10 Gromiec 914 907 chrzanowski
11 Jankowice 1501 921 chrzanowski
12 Karniowice 950 371 chrzanowski
13 Kąty 2317 356 chrzanowski
14 Kościelec 1536 487 chrzanowski
15 Kwaczała 2504 1432 chrzanowski
16 Libiąż Wielki 2403 1060 chrzanowski
17 Libiąż Mały 4086 1112 chrzanowski
18 Mętków 1823 530 chrzanowski
19 Młoszowa 2292 492 chrzanowski
20 Ostropole 32 35 chrzanowski
21 Piła 530 154 chrzanowski
22 Płaza 2410 1206 chrzanowski
23 Pogorzyce 1439 349 chrzanowski
24 Rozkochów 1648 721 chrzanowski
25 Trzebinia (m) 1242 746 chrzanowski
26 Trzebionka 1245 248 chrzanowski
27 Zagórze 2062 882 chrzanowski
28 Żarki 2735 1038 chrzanowski

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Mariusz Paździora: Atlas historyczny ziemi chrzanowskiej, str. 38. Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2018. ISBN 978-83-923541-9-2
  5. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  6. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  7. ↑ Mariusz Paździora: Poczet starostów powiatu chrzanowskiego, str. 5. Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2026. ISBN 978-83-976540-2-0.

Bibliografia

  • Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858
  • Mariusz Paździora: Atlas historyczny ziemi chrzanowskiej. Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2018. ISBN 978-83-923541-9-2
  • Mariusz Paździora: Poczet starostów powiatu chrzanowskiego, Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2026. ISBN 978-83-976540-2-0
  • Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.