Bezirk Skawina

Powiat Skawina
Bezirk Skawina
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł wadowicki (1854–1860)
cyrkuł krakowski (1860–1867)

Siedziba

Skawina

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

3,3 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


16.199

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

39 (w tym 1 miasto)

brak współrzędnych

Bezirk Skawina – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Skawina.

Historia

Bezirk Skawina utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Skawina objął obszar o wielkości 3,3 mil², zamieszkany przez 16.199 ludzi i podzielony na 39 gmin katastralnych, w tym miasto Skawina. Wszedł w skład cyrkułu wadowickiego, jako jeden z jego trzynastu powiatów ziemskich[2]. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł wadowicki, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiego[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][4]. Obszar zniesionego Bezirk Skawina wszedł wtedy w skład nowo utworzonych powiatów: wielickiego, wadowickiego i myślenickiego (vide podział w tabeli poniżej)[5][6]. 1 stycznia 1892 gminy Jurczyce i Radziszów wyłączono z powiatu myślenickiego i włączono do powiatu wielickiego[7].15 września 1896 wszystkie gminy dawnego Bezirk Skawina włączone bezpośrednio lub pośrednio do powiatu wielickiego weszły w skład nowo utworzonego powiatu podgórskiego[8].1 stycznia 1899 także wszystkie gminy dawnego Bezirk Skawina właczone do powiatu wadowickiego przeniesiono do powiatu podgórskiego[9]. Ostatacznie prawie wszystkie gminy dawnego Bezirk Skawina znalazły się w granicach powiatu podgórksiego – jedynie gmina Wola Radziszowska pozostała w powiecie myślenickim. 1 stycznia 1924 zniesiono powiat podgórski, a wszystkie jego gminy włączono do powiatu krakowskiego[10].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Skawina w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Skawina (M) 2000 910 wielicki[11][12]
2 Bodzów 265 105 wielicki[11][12]
3 Koło Tynieckie 115 32 wielicki[11]
4 Borek Fałęcki 940 300 wielicki[11][12]
5 Jugowice 325 147 wielicki[11][12]
6 Borek Nobile 585 290 wadowicki[13][12]
7 Chorowice 549 277 wielicki[11][12]
8 Gaj z Brzyczyną Górną 877 526 wielicki[11][12]
9 Gołuchowice 337 127 wadowicki[13][12]
10 Konary 936 319 wielicki[11][12]
11 Korabniki 995 518 wielicki[11][12]
12 Brzyczyna Dolna 310 wielicki[11][12]
13 Kobierzyn 890 274 wielicki[11][12]
14 Facimiech 510 225 wadowicki[13][12]
15 Krzęcin 1372 526 wadowicki[13][12]
16 Kulerzów 262 131 wielicki[11][12]
17 Łagiewniki 490 208 wielicki[11][12]
18 Libertów 737 365 wielicki[11][12]
19 Lusina 751 425 wielicki[11][12]
20 Mogilany 1461 1080 wielicki[11][12]
21 Ochodza 480 242 wadowicki[13][12]
22 Polanka z Grabiami 910 427 wadowicki[13][12]
23 Pychowice 590 207 wielicki[11][12]
24 Radziszów 2724 1177 myślenicki[14][11][12]
25 Jurczyce 367 191 myślenicki[14][11][12]
26 Wola Radziszowska 2537 1424 myślenicki
27 Skotniki 1500 987 wielicki[11][12]
28 Swoszowice 496 593 wielicki[11][12]
29 Siarczana Góra 175 57 wielicki[11][12]
30 Buków 595 308 wielicki[11][12]
31 Kostrze 695 326 wielicki[11][12]
32 Opatkowice 685 278 wielicki[11][12]
33 Rzozów 730 422 wielicki[11][12]
34 Samborek 470 232 wielicki[11][12]
35 Kopanka 653 294 wielicki[11][12]
36 Sidzina z Chlebówką 1250 513 wielicki[11][12]
37 Tyniec 1890 1021 wielicki[11][12]
38 Włosań 1364 488 wielicki[11][12]
39 Zelczyna 430 227 wadowicki[13][12]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz
  4. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  5. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  6. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1891, Nr 28
  8. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1896, cz. XIII, Nr 52 z powiatu wielickiego
  9. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1898, Nr. 45
  10. ↑ Dz. U. z 1923 r. Nr 122, poz. 992 (ISAP).
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 15 września 1896 weszła w skład nowego powiatu podgórskiego.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 1 stycznia 1924 roku, po zniesieniu powiat podgórskiego, włączono do powiatu krakowskiego.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 1 stycznia 1899 włączono do powiatu podgórskiego.
  14. 1 2 1 stycznia 1892 włączono do powiatu wielickiego.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.