Bezirk Peczeniżyn

Powiat Peczeniżyn
Bezirk Peczeniżyn
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł kołomyjski

Siedziba

Peczeniżyn

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

8,7 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


32.842

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

28 (w tym 2 miasteczka)

brak współrzędnych

Bezirk Peczeniżyn – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Peczeniżyn.

Historia

Bezirk Peczeniżyn utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Peczeniżyn objął obszar o wielkości 8,7 mil², zamieszkany przez 32.842 ludzi i podzielony na 28 gmin katastralnych, w tym dwa miasteczka (Jabłonów i Peczeniżyn). Wszedł w skład cyrkułu kołomyjskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatów[2]. Na wschodzie powiat posiadał specyficzne wąskie ramię składające się z gmin Krasnostawce, Toporowce i Targowica, wdzierające się w głąb Bezirk Śniatyn.

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][3]. Obszar zniesionego Bezirk Peczeniżyn wszedł wtedy w skład nowych powiatów kołomyjskiego i kosowskiego (vide podział w tabeli poniżej)[4][5]. 1 sierpnia 1878 gminę Akreszory przeniesiono z powiatu kosowskiego do powiatu kołomyjskiego[6]. 15 czerwca 1898 większość gmin dawnego Bezirk Peczeniżyn (te należące do nowo utworzonego powiatu sądowego Peczeniżyn) weszło w skład nowo utworzonego powiatu peczeniżyńskiego[7]. 3 października 1899 z powiatu kosowskiego do powiatu peczeniżyńskiego przeniesiono jeszcze gminę Kosmacz[8]. Powiat peczeniżyński zniesiono 1 kwietnia 1929, a jego obszar włączono do powiatu kołomyjskiego[9].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Peczeniżyn w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Peczeniżyn (m) 7410 3479 kołomyjski[10][11]
2 Iwanowce 1922 1013 kołomyjski
3 Rakowczyk 2238 444 kołomyjski
4 Kniaźdwór 1961 1701 kołomyjski[10][11]
5 Szeparowce 1518 419 kołomyjski
6 Tłumaczyk 3767 1430 kołomyjski
7 Kluczów Mały 853 676 kołomyjski[10][11]
8 Kluczów Wielki 5022 2436 kołomyjski[10][11]
9 Markówka 1422` 428 kołomyjski[10][11]
10 Młodiatyn 5517 1035 kołomyjski[10][11]
11 Rungury 4522 1080 kołomyjski[10][11]
12 Słoboda Rungurska 2914 824 kołomyjski[10][11]
13 Jabłonów (m) 1402 1382 kołomyjski[10][11]
14 Akreszory 1274 605 kosowski[12][10][11]
15 Bania Berezowska 1867 799 kołomyjski[10][11]
16 Luczki 292 kołomyjski[10][11]
17 Berezów Niżny 2269 1164 kołomyjski[10][11]
18 Berezów Wyżny 4684 2602 kołomyjski[10][11]
19 Ispas 3023 1332 kołomyjski
20 Kowalówka 4529 254 kołomyjski[10][11]
21 Kosmacz 14317 2864 kosowski[13][11]
22 Myszyn 2536 1632 kołomyjski[10][11]
23 Stopczatów 7470 1287 kołomyjski[10][11]
24 Lucza 962 kołomyjski[10][11]
25 Tekucza 2528 849 kołomyjski[10][11]
26 Bania Świrska 184 kołomyjski[10][11]
27 Werbiąż Wyżny 904 738 kołomyjski
28 Werbiąż Niżny 1301 931 kołomyjski

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  5. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  6. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1898, cz. VII, Nr 42
  8. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1899, Nr 129
  9. ↑ Dz. U. z 1929 r. Nr 20, poz. 190 (ISAP)
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 15 czerwca 1898 włączono do nowo utworzonego powiatu peczeniżyńskiego.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 1 kwietnia 1929, po zniesieniu powiatu peczeniżyńskiego, włączono do powiatu kołomyjskiego.
  12. ↑ 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu kołomyjskiego.
  13. ↑ 3 października 1899 włączono do powiatu peczeniżyńskiego.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.