Bezirk Seypusch

Powiat Żywiec
Bezirk Seypusch
	powiat
	1854–1867
Państwo	Cesarstwo Austrii
Kraj związkowy	Królestwo Galicji i Lodomerii
Powiat	cyrkuł wadowicki (1854–1860); cyrkuł krakowski (1860–1867)
Siedziba	Seypusch
Data powstania	1854
Data likwidacji	1867
Powierzchnia	7,2 mil²
Populacja (1854); • liczba ludności	; 26.526
Języki urzędowe	niemiecki
	Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin katastralnych (1854)	33 (w tym 1 miasto)
brak współrzędnych

Bezirk Seypusch – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Seypusch (Żywiec).

Historia

Bezirk Seypusch utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)^[1].

Bezirk Seypusch objął obszar o wielkości 7,2 mil², zamieszkany przez 26.526 ludzi i podzielony na 33 gminy katastralne, w tym miasto Seypusch. Wszedł w skład cyrkułu wadowickiego, jako jeden z jego trzynastu powiatów ziemskich^[2]. Od zachodu, na krótkim odcinku, powiat graniczył ze Śląskiem Austriackim, stanowiącym kraj koronny Cesarstwa Austrii, natomiast od południowego wschodu – z Zalitawią. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł wadowicki, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiego^[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty^[1]^[4]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat żywiecki, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk Seypusch^[5]^[6].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Seypusch w 1854 roku^[2]
Lp.	Gmina jednostkowa	Powierzchnia	Ludność	Powiat w 1867 po zniesieniu
1	Seypusch (M)	1601	3335	żywiecki
2	Isep	1601	255	żywiecki
3	Zabłocie	1057	780	żywiecki
4	Zarzecze	709	386	żywiecki
5	Zadziele	642	411	żywiecki
6	Żywiec Stary	558	188	żywiecki
7	Moszczanica	1519	836	żywiecki
8	Pewel Mała	207	244	żywiecki
9	Czernichów	1368	515	żywiecki
10	Leśna	568	518	żywiecki
11	Lipowa	7184	1319	żywiecki
12	Ostre	1205	298	żywiecki
13	Międzybrodzie	1743	786	żywiecki
14	Pietrzykowice	2006	960	żywiecki
15	Radziechowy	5789	1912	żywiecki
16	Sienna	289	308	żywiecki
17	Słotwina	394	396	żywiecki
18	Tresna	1301	557	żywiecki
19	Wieprz ad Żywiec	2283	693	żywiecki
20	Hucisko	668	274	żywiecki
21	Jeleśnia	4286	1909	żywiecki
22	Korbielów	4163	750	żywiecki
23	Koszarawa	5460	1801	żywiecki
24	Krzyżowa z Krzyżówką	3226	1139	żywiecki
25	Mutne	374	252	żywiecki
26	Pewel Wielka	2813	1094	żywiecki
27	Przyborów	5581	1397	żywiecki
28	Przyłęków	641	282	żywiecki
29	Sopotnia Mała	5634	799	żywiecki
30	Sopotnia Wielka	4096	705	żywiecki
31	Sporysz z Obszarem	1764	567	żywiecki
32	Świnna	2101	457	żywiecki
33	Trzebinia	1117	403	żywiecki

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .
1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
↑ Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz
↑ KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .
↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

Bibliografia

Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858
Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.

[:0-1] 1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .

[allgemeines-2] 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.

[zniesionecyrkuly1860-3] Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz

[4] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .

[5] Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator

[6] Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]