Bezirk Podgórze

Powiat Podgórze
Bezirk Podgórze
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł bocheński (1854–1860)
cyrkuł krakowski (1860–1867)

Siedziba

Podgórze

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

2,1 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


17.744

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

32 (w tym 1 miasto)

brak współrzędnych

Bezirk Podgórze – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Podgórze.

Historia

Bezirk Podgórze utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Podgórze objął obszar o wielkości 2,1 mil², zamieszkany był przez 17.744 ludzi i podzielony na 32 gminy katastralne, w tym jedno miasto (Podgórze). Wszedł w skład cyrkułu bocheńskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatów[2]. Był to najmniejszy Bezirk w całej Galicji pod względem powierzchni, pomijając Kraków i Lwów. Bezirk Podgórze posiadał trzy eksklawy na terenie Bezirk Wieliczka, które stanowiły gminę Bugaj, którą jednak w kolejnych latach włączono do Bezirk Wieliczka. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł bocheński, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiego[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][4]. Obszar zniesionego Bezirk Podgórze wszedł wtedy w całości w skład nowego powiatu wielickiego[5][6]. 1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatu wielickiego, przez włączenie Brzączowic do powiatu myślenickiego[7]. 15 września 1896 z części powiatu wielickiego wyodrębniono nowy powiat podgórski[8]. W kolejnych latach pięć gmin powiatu podgórskiego włączono do Krakowa: w 1910 roku – Dębniki i Zakrzówek[9], w 1911 roku – Ludwinów[10], w 1912 roku – Płaszów[11], wreszcie w 1915 roku – samo Podgórze[12]. 1 stycznia 1924 zniesiono powiat podgórski, a wszystkie jego gminy włączono do powiatu krakowskiego[13]. 30 listopada 1929 gminy Czechówka, Siepraw, Stojowice i Zakliczyn przeniesiono z powiatu wielickiego do powiatu myślenickiego[14]. 1 kwietnia 1932 powiat wielicki zniesiono, a jego obszar podzielono pomiędzy powiaty krakowski i myślenicki[15].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Podgórze w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Podgórze (M) ze Stawiskiem 715 1760 wielicki[16][17]
2 Bieżanów z Kaimem 2399 1077 wielicki[18]
3 Dębniki z Rybakami 298 263 wielicki[16][19]
4 Golkowice 710 822 wielicki[16][20]
5 Kurdwanów 557 300 wielicki[16][20]
6 Kossocice 569 418 wielicki[16][20]
7 Ludwinów z Błoniem i Katarzynką 184[21] 176 wielicki[16][22]
8 Ochojno Górne i Dolne 459 582 wielicki[18]
9 Piaski Wielkie i Małe 470 717 wielicki[16][20]
10 Płaszów 1088 648 wielicki[16][23]
11 Przewóz 686 413 wielicki[18]
12 Podstolice 451 569 wielicki[18]
13 Prokocim 766 531 wielicki[16][20]
14 Rajsko 496 421 wielicki[16][20]
15 Rybitwy 508 295 wielicki[18]
16 Rżąka 271 192 wielicki[18]
17 Soboniowice ze Strzałkowicami 377 282 wielicki[16][20]
18 Wola Duchacka 614 237 wielicki[16][20]
19 Wróblowice i Włodek 412 385 wielicki[16][20]
20 Zbydniowice 175 226 wielicki[16][20]
21 Zakrzówek z Kapelanką 422 456 wielicki[16][19]
22 Brzączowice 811 585 wielicki[24]
23 Czechówka 733 429 wielicki[25]
24 Stojowice 358 295 wielicki[25]
25 Siepraw z Kawęcinami 2506 1646 wielicki[25]
26 Zakliczyn ad Siepraw 1014 782 wielicki[25]
27 Bugaj[26] 176 149 wielicki[18]
28 Łyczanka 316 203 wielicki[27]
29 Olszowice 422 238 wielicki[16][20]
30 Rzeszotary 927 936 wielicki[18]
31 Świątniki Górne 702 1273 wielicki[16][20]
32 Wrząsowice z Pokrzywnicą 630 438 wielicki[16][20]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz
  4. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  5. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  6. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
  8. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1896, cz. XIII, Nr 52 z powiatu wielickiego
  9. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1909, cz. XIX, nr 148
  10. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1910, cz. XXXV, nr 243
  11. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1911, cz. XX, nr 137
  12. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1915, cz. III, nr 15
  13. ↑ Dz. U. z 1923 r. Nr 122, poz. 992 (ISAP).
  14. ↑ Dz. U. z 1929 r. Nr 81, poz. 599 (ISAP)
  15. ↑ Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3 (ISAP).
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 15 września 1896 weszła w skład nowego powiatu podgórskiego.
  17. ↑ 1 lipca 1915 włączona do Krakowa.
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu wielickiego, włączono do powiatu krakowskiego.
  19. 1 2 1 kwietnia 1910 włączona do Krakowa.
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1 stycznia 1924 roku, po zniesieniu powiat podgórskiego, włączono do powiatu krakowskiego.
  21. ↑ Podano błędnie 84.
  22. ↑ 1 kwietnia 1911 włączona do Krakowa.
  23. ↑ 1 lutego1912 włączona do Krakowa.
  24. ↑ 1 sierpnia 1878 włączona do powiatu myślenickiego.
  25. 1 2 3 4 30 listopada 1929 włączono do powiatu myślenickiego.
  26. ↑ Włączono do Bezirk Wieliczka przed 1867.
  27. ↑ 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu wielickiego, włączono do powiatu myślenickiego.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.