Bezirk Kalwarya

Powiat Kalwaria
Bezirk Kalwarya
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł wadowicki (1854–1860)
cyrkuł krakowski (1860–1867)

Siedziba

Kalwarya

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

4,8 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


24.167

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

40 (w tym 1 miasto i 1 miasteczko)

brak współrzędnych

Bezirk Kalwarya – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Kalwarya.

Historia

Bezirk Kalwarya utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Kalwarya objął obszar o wielkości 4,8 mil², zamieszkany przez 24.167 ludzi i podzielony na 40 gmin katastralnych, w tym miasto Lanckorona i miasteczko Kalwarya. Wszedł w skład cyrkułu wadowickiego, jako jeden z jego trzynastu powiatów ziemskich[2]. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł wadowicki, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiego[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][4]. Obszar zniesionego Bezirk Kalwarya wszedł wtedy w skład głównie nowo utworzonego powiatu wadowickiego oraz – częściowo – nowego powiatu myślenickiego (vide podział w tabeli poniżej)[5][6]. 1 czerwca 1903 gminę Pozowice w powiecie wadowickim włączono do powiatu podgórskiego[7]. 1 stycznia 1924 zniesiono powiat podgórski, a gminę Pozowice włączono do powiatu krakowskiego[8].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Kalwarya w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Kalwarya (m) 222 790 wadowicki
2 Barwałd Górny 1301 550 wadowicki
3 Brzeźnica z Pasieką 1483 220 wadowicki
4 Nowe Dwory z Owsianką 543 wadowicki
5 Brzezinka 685 400 wadowicki
6 Dąbrówka 813 387 wadowicki
7 Stryszów 2602 1255 wadowicki
8 Jastrzębia 672 283 wadowicki
9 Brody z Solcą 1711 1102 wadowicki
10 Bugaj 615 294 wadowicki
11 Przytkowice 2147 767 wadowicki
12 Kopytówka 459 199 wadowicki
13 Jaśkowice 845 455 wadowicki
14 Lanckorona (M) 2046 1451 wadowicki
15 Baczyn 1234 500 wadowicki
16 Biertowice 666 374 myślenicki
17 Harbutowice 2961 966 wadowicki
18 Izdebnik 2805 1577 wadowicki
19 Leśnica 457 218 wadowicki
20 Palcza 1481 632 wadowicki
21 Skawinki 1317 607 wadowicki
22 Stronie 786 528 wadowicki
23 Sułkowice 2857 2028 myślenicki
24 Zachełmna 904 341 wadowicki
25 Zakrzów 1704 609 wadowicki
26 Leńcze Górne 1249 736 wadowicki
27 Wysoka ad Kalwarya 1825 280 wadowicki
28 Marcyporęba 1915 1118 wadowicki
29 Stanisław Dolny 2318 1210 wadowicki
30 Stanisław Górny wadowicki
31 Bęczyn z Bęczynkiem 1018 421 wadowicki
32 Paszkówka z Pobiedrem 1027 533 wadowicki
33 Podchybie 228 108 wadowicki
34 Podolany 472 230 wadowicki
35 Sosnowice 957 484 wadowicki
36 Pozowice 510 346 wadowicki[9][10]
37 Wielkie Drogi z Trzebolem 930 414 wadowicki
38 Zarzyce Wielkie 378 259 wadowicki
39 Zarzyce Małe 155 140 wadowicki
40 Zebrzydowice 1959 812 wadowicki

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz
  4. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  5. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  6. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1903, Nr 53
  8. ↑ Dz. U. z 1923 r. Nr 122, poz. 992 (ISAP).
  9. ↑ 1 czerwca 1903 włączono do powiatu podgórskiego.
  10. ↑ 1 stycznia 1924 roku, po zniesieniu powiat podgórskiego, włączono do powiatu krakowskiego.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.