Bezirk Jordanów

Powiat Jordanów
Bezirk Jordanów
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł wadowicki (1854–1860)
cyrkuł krakowski (1860–1867)

Siedziba

Jordanów

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

7,1 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


22.461

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

26 (w tym 1 miasto)

brak współrzędnych

Bezirk Jordanów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Jordanów.

Historia

Bezirk Jordanów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Jordanów objął obszar o wielkości 7,1 mil², zamieszkany przez 22.461 ludzi i podzielony na 26 gmin katastralnych, w tym miasto Jordanów. Wszedł w skład cyrkułu wadowickiego, jako jeden z jego trzynastu powiatów ziemskich[2]. Od południowego zachodu powiat graniczył z Zalitawią. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł wadowicki, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiego[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][4]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat myślenicki, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk Jordanów[5][6]. 1 sierpnia 1878 i 1 listopada 1878 częściowo zmieniono granice powiatu myślenickiego, przenosząc pięć gmin (Chabówka, Ponice, Rdzawka, Rokiciny i Sieniawa z Bielanką) do powiatu nowotarskiego[7][8]. 1 stycznia 1924 gminę Raba Wyżna przeniesiono z powiat myślenickiego do powiatu nowotarskiego[9]. Również 1 stycznia 1924 gmin dziewiętnaście gmin z dawnego Bezirk Jordanów weszło w skład nowo utworzonego powiatu makowskiego[10], do którego dołączono jeszcze 30 listopada 1929 trzy gminy z powiatu nowotarskiego – Chabówka, Ponice i Rdzawka[11]. 23 lipca 1930 gminę Rdzawka włączono z powrotem do powiatu nowotarskiego[12]. 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu makowskiego, gminy należące przed 1924 do powiatu myślenickiego (oprócz Rabki) powróciły do niego, natomiast gminy Chabówka i Ponice powróciły do powiatu nowotarskiego, dokąd trafiła także gmina Rabka[13].

W latach 20. i 30. XX zniesiono też kilka gmin. 1 października 1927 zniesiono gminy Słonne i Zaryte, włączając je do gminy Rabka[14]. 1 kwietnia 1929 zniesiono gminę Malejowa, włączając ją (wraz z przysiółkami Przykiec i Hrobacze z gminy Łętownia oraz z przysiółkiem Munkacz z gminy Bystra) do miasta Jordanowa[15]. 1 kwietnia 1929 zniesiono też gminę Bogdanówka, włączając ją do gminy Skomielna Czarna[16]. 1 kwietnia 1930 zniesiono gminę Więcierza, włączając ją do gminy Tokarnia[17].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Jordanów w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Jordanów (M) 1479 1008 myślenicki[18][19][20]
2 Bystra 4055 1022 myślenicki[18][19][20]
3 Toporzysko 3047 962 myślenicki[18][20]
4 Bogdanówka 1515 509 myślenicki[18][21]
5 Łętownia z Chrobaczami 4358 1475 myślenicki[18][19][20]
6 Sidzina 9960 2310 myślenicki[18][20]
7 Krzeczów 2000 554 myślenicki[18][20]
8 Raba Wyżna 3646 1017 myślenicki[22]
9 Chabówka 1042 511 myślenicki[23][24][25]
10 Ponice 2521 731 myślenicki[23][24][25]
11 Rabka 3400 983 myślenicki[18][26][25]
12 Rdzawka 2149 578 myślenicki[23][24][27]
13 Skomielna Biała 2435 1101 myślenicki[18][20]
14 Słonne 1766 651 myślenicki[18][26]
15 Zaryte 1128 517 myślenicki[18][26]
16 Rokiciny 1364 412 myślenicki[23]
17 Bielanka 1051 208 myślenicki[28]
18 Sieniawa 2299 611 myślenicki[23]
19 Skomielna Czarna 2289 937 myślenicki[18][21][20]
20 Spytkowice ad Jordanów 5599 1617 myślenicki[18][20]
21 Tokarnia 3314 685 myślenicki[18][29][20]
22 Więcierza 659 myślenicki[18][29]
23 Malejowa 1697 593 myślenicki[18][19]
24 Naprawa 2389 739 myślenicki[18][20]
25 Skawa 3564 1352 myślenicki[18][20]
26 Wysoka ad Jordanów 2507 724 myślenicki[18][20]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz
  4. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  5. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  6. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
  8. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 51
  9. ↑ Dz. U. z 1923 r. Nr 105, poz. 817 (ISAP)
  10. ↑ Dz. U. z 1923 r. Nr 122, poz. 991 (ISAP).
  11. ↑ Dz. U. z 1929 r. Nr 81, poz. 600 (ISAP).
  12. ↑ Dz. U. z 1930 r. Nr 51, poz. 429 (ISAP).
  13. ↑ Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3 (ISAP).
  14. ↑ Dz. U. z 1927 r. Nr 82, poz. 727 (ISAP).
  15. ↑ Dz. U. z 1929 r. Nr 20, poz. 184 (ISAP).
  16. ↑ Dz. U. z 1929 r. Nr 20, poz. 209 (ISAP).
  17. ↑ Dz. U. z 1930 r. Nr 22, poz. 195 (ISAP).
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 1 stycznia 1924 włączono do nowo utworzonego powiatu makowskiego.
  19. 1 2 3 4 1 kwietnia 1929 zniesiono gminę Malejowa, włączając ją (wraz z przysiółkami Przykiec i Hrobacze z gminy Łętownia oraz z przysiółkiem Munkacz z gminy Bystra) do miasta Jordanowa.
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu makowskiego, włączono do powiatu myślenickiego.
  21. 1 2 1 kwietnia 1929 zniesiono też gminę Bogdanówka, włączając ją do gminy Skomielna Czarna.
  22. ↑ 1 stycznia 1924 włączono do powiatu nowotarskiego.
  23. 1 2 3 4 5 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu nowotarskiego.
  24. 1 2 3 30 listopada 1929 włączono do powiatu makowskiego.
  25. 1 2 3 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu makowskiego, włączono do powiatu nowotarskiego.
  26. 1 2 3 1 października 1927 zniesiono gminy Słonne i Zaryte, włączając je do gminy Rabka.
  27. ↑ 23 lipca 1930 włączono do powiatu nowotarskiego.
  28. ↑ 1 listopada 1878 włączono do powiatu nowotarskiego (Bielanka stanowiła wtedy częśc gminy Sieniawa, którą zapomniano przenieść 1 sierpnia 1878.
  29. 1 2 1 kwietnia 1930 zniesiono gminę Więcierza, włączając ją do gminy Tokarnia.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.