Bezirk Wiśnicz

Powiat Wiśnicz
Bezirk Wiśnicz
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł bocheński (1854–1860)
cyrkuł krakowski (1860–1867)

Siedziba

Wiśnicz

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

5,4 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


26.642

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

39 (w tym 1 miasto i 2 miasteczka)

brak współrzędnych

Bezirk Wiśnicz – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Wiśnicz (Nowy Wiśnicz).

Historia

Bezirk Wiśnicz utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Wiśnicz objął obszar o wielkości 5,4 mil², zamieszkany był przez 26.642 ludzi i podzielony na 39 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Lipnica) i dwa miasteczka (Trzciana i Wiśnicz). Wszedł w skład cyrkułu bocheńskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatów[2]. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł bocheński, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiego[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][4]. Obszar zniesionego Bezirk Wiśnicz wszedł wtedy w skład nowych powiatów bocheńskiego, brzeskiego i limanowskiego (vide podział w tabeli poniżej)[5][6]. 19 czerwca 1867 i 1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatów bocheńskiego i brzeskiego (gminy Poręba i Uszwica)[7][8]. 1 stycznia 1896 gminę Pasierbiec przeniesiono z powiatu bocheńskiego do powiatu limanowskiego[9].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Wiśnicz w 1854 roku[2][10]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Wiśnicz (m) 719 3600 bocheński
2 Wiśnicz Stary 1733 897 bocheński
3 Wiśnicz Mały 533 222 bocheński
4 Wola Nieszkowska 592 246 bocheński
5 Zawada 285 147 bocheński
6 Zonia 95 75 bocheński
7 Bełdno 433 220 bocheński
8 Borowna 651 277 bocheński
9 Bytomsko 1275 411 bocheński
10 Chronów z Łopuszną (Dolną i Górną) 1158 605 bocheński
11 Dołuszyce 661 282 bocheński
12 Kamionna z Pasierbcem 2588 936 bocheński[11]
13 Kierlikówka 601 243 bocheński
14 Kobyle 1486 595 bocheński
15 Kopaliny 597 237 bocheński
16 Królówka z Cichawką 4305 2502 bocheński
17 Kurów 680 288 bocheński
18 Laskowa z Makowicą 3655 1690 limanowski
19 Leszczyna 1030 591 bocheński
20 Łąkta Dolna 1039 556 bocheński
21 Łąkta Górna z Kaniną 1571 780 bocheński
22 Leksandrowa 598 363 bocheński
23 Lipnica (M) 552 882 bocheński
24 Lipnica Górna 2160 1132 bocheński
25 Lipnica Dolna 2043 1156 bocheński
26 Łomna 933 299 bocheński
27 Nieprześnia 516 240 bocheński
28 Nieszkowice Wielkie 596 480 bocheński
29 Olchawa 570 407 bocheński
30 Pogwizdów 883 508 bocheński
31 Połom Duży 653 299 bocheński
32 Poręba 2102 1185 brzeski[12][13]
33 Rajbrot 3323 1762 bocheński
34 Rozdziele Górne i Dolne 1018 584 bocheński
35 Rzegocina 1401 828 bocheński
36 Sieradzka 149 59 bocheński
37 Sobolów 1407 277 bocheński
38 Trzciana (m) z Glinikiem i Libichową 1612 640 bocheński
39 Uszwica 154 121 brzeski[12][13]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz
  4. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  5. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  6. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  7. ↑ Verordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau SPROSTOWANIE: Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1868, cz. 1, nr. 2
  8. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
  9. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1895, Nr 54
  10. ↑ Gazeta Lwowska. 1854, nr 131
  11. ↑ 1 stycznia 1896 sam Pasierbiec, stanowiący wówczas odrębną gminę, włączono do powiatu limanowskiego (a więc bez Kamionnej).
  12. 1 2 19 czerwca 1867 włączona do powiatu bocheńskiego.
  13. 1 2 1 sierpnia 1878 włączona z powrotem do powiatu brzeskiego.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.