Bezirk Wadowice

Powiat Wadowice
Bezirk Wadowice
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł wadowicki (1854–1860)
cyrkuł krakowski (1860–1867)

Siedziba

Wadowice

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

4,2 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


22.573

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

36 (w tym 1 miasto)

brak współrzędnych

Bezirk Wadowice – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Wadowice.

Historia

Bezirk Wadowice utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Wadowice objął obszar o wielkości 4,2 mil², zamieszkany przez 22.573 ludzi i podzielony na 36 gmin katastralnych, w tym miasto Wadowice. Wszedł w skład cyrkułu wadowickiego, jako jeden z jego trzynastu powiatów ziemskich[2]. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł wadowicki, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiego[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][4]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat wadowicki, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk Wadowice[5][6]. 1 lipca 1910 dziewięć gmin z dawnego Bezirk Wadowice weszło w skład nowo utworzonego powiatu oświęcimskiego[7].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Wadowice w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Wadowice (M) 1730 3086 wadowicki
2 Barwałd Średni 1560 869 wadowicki
3 Barwałd Dolny 870 484 wadowicki
4 Klecza Górna 950 401 wadowicki
5 Gorzeń Górny 620 153 wadowicki
6 Gorzeń Dolny z Mikołajem 306 wadowicki
7 Jaroszowice z Zaskawiem 1452 603 wadowicki
8 Jaszczurowa 2085 468 wadowicki
9 Jamnik 127 wadowicki
10 Mucharz 980 517 wadowicki
11 Klecza Dolna i Średnia 1867 737 wadowicki
12 Chrząstowice 635 274 wadowicki[8]
13 Kossowa 530 373 wadowicki
14 Łękawica ad Kalwaria z Ostałową, Brańkówką i Zagórzem 2580 1001 wadowicki
15 Lgota 1374 473 wadowicki
16 Radocza z Radoczą Górną 1669 790 wadowicki
17 Babica 987 429 wadowicki
18 Roków 331 143 wadowicki
19 Chocznia 3558 2003 wadowicki
20 Półwieś 725 393 wadowicki[8]
21 Ryczów 1545 1125 wadowicki[8]
22 Lipowa 200 148 wadowicki[8]
23 Woźniki 997 518 wadowicki
24 Zygodowice 730 319 wadowicki
25 Skawce 557 258 wadowicki
26 Bachowice 2385 1004 wadowicki[8]
27 Grodzisko 363 225 wadowicki[8]
28 Miejsce 530 189 wadowicki[8]
29 Spytkowice ad Zator 3470 1802 wadowicki[8]
30 Świnna-Poręba 678 280 wadowicki
31 Tłuczań Górny 1817 448 wadowicki
32 Tłuczań Dolny 409 wadowicki
33 Tomice 1323 501 wadowicki
34 Łączany 650 381 wadowicki[8]
35 Witanowice 1647 642 wadowicki
36 Zawadka 607 534 wadowicki

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Erlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz
  4. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  5. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  6. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1910, cz. XIX, Nr 131 z powiatów bialskiego i wadowickiego
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 lipca 1910 włączono do nowo utworzonego powiatu oświęcimskiego.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.