Bezirk Mosty Wielkie

Powiat Mosty Wielkie
Bezirk Mosty Wielkie
	powiat
	1854–1867
Państwo	Cesarstwo Austrii
Kraj związkowy	Królestwo Galicji i Lodomerii
Powiat	cyrkuł żółkiewski
Siedziba	Mosty Wielkie
Data powstania	1854
Data likwidacji	1867
Powierzchnia	11,5 mil²
Populacja (1854); • liczba ludności	; 21.300
Języki urzędowe	niemiecki
	Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin katastralnych (1854)	24 (w tym 1 miasteczko)
brak współrzędnych

Bezirk Mosty Wielkie – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Mosty Wielkie.

Historia

Bezirk Mosty Wielkie (także Bezirk Gross-Mosty) utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)^[1].

Bezirk Mosty Wielkie objął obszar o wielkości 11,5 mil², zamieszkany przez 21.300 ludzi i podzielony na 24 gminy katastralne, w tym jedno miasteczko (Mosty Wielkie). Wszedł w skład cyrkułu żółkiewskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatów^[2].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów^[1]^[3]. Obszar zniesionego Bezirk Mosty Wielkie wszedł wtedy w skład nowych powiatów żółkiewskiego i sokalskiego (vide podział w tabeli poniżej)^[4]^[5].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Mosty Wielkie w 1854 roku^[2]
Lp.	Gmina jednostkowa	Powierzchnia	Ludność	Powiat w 1867 po zniesieniu
1	Mosty Wielkie (m)	9710	2323	żółkiewski
2	Dworce	5245	937	żółkiewski
3	Borowe z Łęgowem	265	550	żółkiewski
4	Wolica ze Stanisławówką i Wieczorkami	5714	689	żółkiewski
5	Rekliniec	7006	796	żółkiewski
6	Derewnia z Niedźwiednią	4555	1163	żółkiewski
7	Jastrzębica	5261	855	sokalski
8	Wołswin z Naradną	3114	790	sokalski
9	Tyszyce	1587	325	sokalski
10	Hoholów	1107	335	sokalski
11	Parchacz	3986	830	sokalski
12	Sielec z Zawoniem i Nosatem	13981	1956	sokalski
13	Butyny z Szyszakami i Kazuminem	10416	1655	żółkiewski
14	Kulawa z Łazową	1572	587	żółkiewski
15	Lubella	3627	1410	żółkiewski
16	Radwańce z Wólką Radwaniecką	5379	410	sokalski
17	Batiatycze z Tłumaczem, Lipnikami i Zdeszowem	15153	1935	żółkiewski
18	Kupiczwola	4480	351	żółkiewski
19	Dalnicz z Greniuchami, Herawicami i Chocholcem	932	439	żółkiewski
20	Zubówmost z Różanką i Ignacówką	507	691	żółkiewski
21	Bojaniec z Wierzbicą i Warenicami	3830	948	żółkiewski
22	Strzemień	1035	343	żółkiewski
23	Przystań	4062	750	żółkiewski
24	Horodyszcze Bazyliańskie	205	232	sokalski

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .
1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
↑ KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .
↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

Bibliografia

Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.

[:0-1] 1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .

[allgemeines-2] 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.

[3] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .

[:2-4] Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator

[5] Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]